Impression Pixel

Benzinde oktan sayısı nedir? Ne işe yarar?

Oktan kavramı sadece benzin motorları için geçerlidir. Dizel motorlarda "Setan" kavramı kullanılmaktadır. Peki, oktan nedir?

2017-09-20 10:41:00
Benzinde oktan sayısı nedir? Ne işe yarar?

Akaryakıt istasyonlarına benzin almak için girdiğimizde pompaların üzerinde yazan oktan sayısı hepimizin dikkatini çekmiştir. Genellikle oktan sayısı yükseldikçe aracın performansının artıp tüketimin yükseldiği konuşulur ancak bu durum bu kadar basit değildir ve çok farklı değişkenleri vardır. 

Oktan, renksiz bir hidrokarbondur ve 125C derecede kaynar. Ancak bizi esas ilgilendiren tarafı en basit olarak benzinin tutuşma kalitesini gösteren ölçüdür. Bu nedenle de "Oktan Sayısı" olarak belirtmek daha doğrudur. Bu sayı yükseldikçe benzinin tutuşması zorlaşır. Tutuşmanın zorlaşması sonucu "Erken tutuşma" ihtimali de azalır. Yüksek oktan sayısı kavramı birçok kullanıcı tarafından sanki sayı arttıkça yanıcılık da artıyor gibi algılanmaktadır. Ancak durum tam tersidir. Düşük oktanlı bir benzini tutuşturmak çok daha kolaydır.

Oktan kelimesini açıklarken bir de "Erken tutuşma" kelimesini kullandık. Erken tutuşma kısacası yakıtın istenilen zamandan daha önce ateş alması anlamına gelmektedir ve kesinlikle istenmeyen bir durumdur. Yanma odasında piston tarafından sıkıştırılan hava-yakıt karışımı, basıncın artması doğrultusunda sıcaklığın da artmasıyla buji ateşleme yapmadan kendiliğinden tutuşabilir. İşte bu durum erken tutuşma olarak ifade edilir ve hem motorun ömrünün kısalmasına hem de performansın düşmesine neden olur.

Bu durumu engellemek için benzinin kendi kendine tutuşmasını geciktiren katkılar eklenir. Bu sayede oktan sayısı artan benzin sıkıştırılınca kendi kendine erken tutuşmaz, gerekli sıkıştırma gerçekleşince buji tarafından ateşlenir ve vuruntulu çalışma da bu sayede engellenmiş olur. Kısacası oktan aslında bir geciktiricidir, performans arttırıcı değildir.

 Hangi motorlarda oktan sayısı yüksek benzin kullanmak gerekir?

Yüksek oktanlı benzin kullanabilmek için yüksek sıkıştırma oranı ile çalışan motora ihtiyaç vardır. En fazla erken tutuşma riski yüksek sıkıştırma oranına sahip motorlarda olduğu için yakıtın geç tutuşması istenir. Bu nedenle de yüksek oktanlı benzin kullanmak gerekir. Özellikle üst performansa sahip yarış araçlarında bu nedenle oktan sayısını arttıran katkılar kullanılmaktadır. 

Diğer taraftan günlük kullandığımız araçların böyle bir ihtiyacı bulunmamaktadır. Üreticiler kitapçıklarda hangi oktan sayısına sahip yakıtının kullanılması gerektiğini açık bir şekilde belirtirler. Oldukça yaygın olan "Ne kadar yüksek oktan sayısına sahip benzin kullanırsam aracımın performansı da o kadar artar" düşüncesi son derece yanlıştır. Bu nedenle araç üreticisinin tavsiyesi dışına çıkmamak ve özellikle de oktan sayısını arttıran katkıları kullanırken çok dikkat etmek gereklidir. Bu katkıların kullanılmasını normal şartlarda önermiyoruz.

Gereksiz yere yüksek oktanlı benzin kullanılırsa ne olur? 

Her motorun sıkıştırma oranına göre bir oktan sayısı aralığı vardır ve bu sayı üretici tarafından kitapçıkta belirtilir. Düşük oktanlı benzin kullanılıp bu sayının altına düşüldüğünde erken tutuşma gerçekleşirken yüksek oktanlı benzin kullanılıp bu sayının üstüne çıkıldığında da yakıtın geç tutuşma riski ortaya çıkar. Geç tutuşma sonucu ise erken tutuşmada olduğu gibi performans düşer ve motorun ömrü kısalır. Bu nedenle bilinçsiz bir şekilde oktan sayısı yüksek benzin kullanmak veya benzine oktan arttırıcı katkılar eklemek yanlış bir uygulamadır. Her iki şekilde de motorda Vuruntu ve Detonasyon dediğimiz ateşleme bozuklukları ortaya çıkar.

Ankara ve İstanbul arasında oktan sayısı nasıl etkiler? 

İstanbul ve Ankara arasında yaklaşık 900mt rakım yani yükseklik farkı vardır. Bu nedenle de aynı motora sahip iki aracın performans değerleri her iki şehir için farklıdır. Üreticiler performans ve güç değerlerini deniz seviyesine sıfır olan yerlere göre belirlerler. Yükseğe çıkıldıkça hava yoğunluğu azalır ve bu nedenle performans düşer. Kısacası İstanbul'da deniz seviyesinde bulunan aracın performansı daha yüksektir. Ankara'da ise aynı tarz kullanımda performans daha düşüktür ancak tüketim de daha düşüktür. Bu hava yoğunluğu ve basınç farkı benzindeki oktan sayısının motoru farklı yüksekliklerde değişik miktarda  etkilemesine neden olur.

 Bu doğrultuda havanın İstanbul'da daha yoğun olması nedeniyle oktan sayısı aracı daha az etkilerken Ankara'da düşük hava yoğunluğu nedeniyle daha fazla etkiler. Ankara'daki düşük hava yoğunluğu yanma odası içerisine daha az hava girmesine ve dolayısı ile de basıncın daha düşük olmasına neden olur. Basıncın düşük olması sonucu ise karışım daha geç tutuşur. Oktan sayısı yükselirse daha da geç tutuşma gerçekleşeceği için performans düşer. Bu nedenle de Ankara'da yüksek oktanlı benzin kullanılması sakıncalı olabilir. İstanbul'da ise hava yoğunluğunun fazla olması sonucu yanma odasına daha fazla hava girer, bu da erken ateşleme ihtimalini arttırır. Yüksek oktan sayesinde erken ateşleme riski ortadan kalkar.

Oktan sayısının performansa ve tüketime etkisi nedir? 

Tüm ayarları ideal olan bir benzinli motorda aracın bulunduğu yüksekliğe göre oktan sayısı performans ve tüketim üzerinde etkili olabilir. İçten yanmalı motorların teknik ve performans değerlerinin deniz seviyesine belirlendiği noktasından yola çıkarsak üreticinin tavsiye ettiği en yüksek oktan sayısı bu yerlerde performansı yükselteceği gibi verimli yanma sayesinde tüketim de düşer. Ancak yüksek bir rakımda bu durum tam tersine dönebilir. Böyle bir durumda yüksek oktanlı benzin nedeniyle performansın düşmesi ile beraber yakıt tüketimi de artabilir. Sonuç olarak oktan sayısı konusunda mutlaka aracın kitapçığında belirtilen değerlere güvenilmelidir. Bazı markalar kitapçıklarında yüksek rakımda kullanılabilecek maksimum oktan değerini de belirtmektedirler. Bu nedenle bu değerlerin dışına çıkmak garantisi devam eden aracınızda motor problemi gerçekleşirse garanti dışı kalmasına bile neden olabilmektedir.

 

 

  • 8577
  • 0