IV. Murad iktidarını nasıl sağladı?

2018-01-22 19:39:55

IV. Murad’ın çocuk yaşta olması sebebiyle iktidara kimin hakim olacağı konusunda bir çekişme yaşanıyordu. Önceki padişahlar zamanında eski saraya sürülmüş olan Mahpeyker Kösem Sultan ile veziriazam, devlet ileri gelenlerine ve askerlere para dağıtarak kendi hakimiyetlerini kurmaya çalışıyorlardı. Bu sırada Bağdat’ı ele geçiren Safeviler, Sünni halkı kılıçtan geçirmiş ve Mardin’e kadar ilerlemişlerdi. Bu durum veziriazamın azline sebep olunca, Kösem Sultan iktidar mücadelesinde tek kaldı.

Kösem Sultan, sık sık devlet görevlilerini değiştirerek yaklaşık on yıl devleti idare etti. Bu süre içerisinde 8 veziriazam, 9 başdefterdar değiştirdi. Ancak bu dönem içerisinde imparatorluk iç ayaklanmalar ve dış saldırılarla iyice yıprandı. Abaza Mehmed Paşa’nın aralıklarla iki isyanı, Anadolu’yu altüst edip, Osmanlılar’ın İran seferlerini aksattı.
Kırım, Yemen, Lübnan ve Mısır’da isyanlar çıktı. Askere ödenen paralar arttı, vergi toplama sistemi bozuldu, devletin gelirleri düşerken fiyatlar yükseldi. 10 Şubat 1632’de, İran seferinde başarısız olan Veziriazam Hüsrev Paşa’nın azledilmesi üzerine ayaklanan askerler saraya yürüyerek, yeni Veziriazam Hafız Ahmed Paşa ile birlikte padişahın yakınlarından 17 kişinin kellerini istediler.

Babüssaade önüne asileri dinlemeye çıkan padişah, eğer istedikleri verilmezse işin başka türlü olacağı yönünde tehdit edildi. Bu duruma sinirlenen IV. Murad içeri girdi, ancak burada da askeri isyana teşvik eden Recep Paşa’nın, durumun daha kötüye gideceği uyarısıyla karşılaştı. Padişahın zor durumda kaldığını gören Hafız Ahmed Paşa, hançerini çekerek askerin üzerine yürüyünce, IV. Murad’ın gözünün önünde asiler tarafından parçalandı. Paşanın ölümüyle sakinleşmeyen asker şeyhülislamın evini yağmaladı. Bu gelişmeler üzerine asileri memnun etmek için Recep Paşa veziriazam yapıldı. Ayrıca üst düzey bazı devlet görevlileri ile şeyhülislam ve kadıaskerler değiştirildi.

Asiler karşısında bir şey yapamamanın aczi IV. Murad’ı derinden etkilemişti. Sultan Murad, olay biraz yatıştıktan sonra ilk iş olarak Tokat’ta bulunan eski Veziriazam Hüsrev Paşa’yı öldürttü. Bunu haber alan askerler 12 Mart’ta bir kez daha ayaklanarak padişahın yakınlarından üç kişiyi istedi. Hatta şehzadelerin de emniyet altında olmadığını, bu yüzden kendi korumalarına verilmesi gerektiğini söyleyerek padişahı tehdit ettiler. IV. Murad şehzadelerin sağ olduğunu ispat etmek için onları dairelerinden çıkarıp askere göstermek zorunda kaldı. Şehzadelere bir şey olmayacağına dair şeyhülislam ve veziriazam kefil olunca, asiler onların dairelerine dönmelerine izin verdiler.

Saraydan ayrılan zorbalar padişahın yakınlarından istedikleri üç kişiyi arayıp, bularak katlettiler. Bu hadiseden sonra Kapıkulu sipahileri IV. Murad’ı tahttan indirmek istedilerse de, yeniçerilerin yanaşmaması üzerine bu arzularını gerçekleştirmeye teşebbüs edemediler. Hadiseler karşısında bir şey yapamadan, olanları içine atarak, sabreden IV. Murad, bu gelişmelerden kısa bir süre sonra devletin yönetimini eline almak üzere harekete geçti. IV. Murad, 18 Mayıs 1632’de divandan sonra Veziriazam Topal Recep Paşa’yı huzuruna çağırdı. ''Gel, bakalım topal zorbabaşı'' diyerek seslendiği veziriazamın kendini savunmak için verdiği cevaplarla iyice öfkelenen padişah, onu derhal boğdurtup, cesedini onunla birlikte saraya gelen zorbaların önüne attırdı.

Veziriazamın öldürülmesi zorbalar arasında büyük şaşkınlığa neden oldu. Daha sonra 9 Haziran 1632’de Okmeydanı’nda toplandılar. Padişahın yeni veziriazama, sipahilere eskiden sahip olmadıkları görevlerin verilmeyeceği yönünde bir hatt-ı hümayun verdiğini duyunca Sultanahmet’e geldiler. Bu gelişmeler üzerine padişah askerin ileri gelenlerini Sinan Paşa Köşkü’nde toplayarak, bir ayak divanı düzenledi. IV. Murad, onlara hitaben yaptığı konuşmada herkesin devlete itaat etmekle mükellef olduğunu, serkeşliklerin bitmesi gerektiğini uzun uzun anlattı. Askerden de bu konuda konuşanlar dinlendikten sonra, her askerî gruba itaat yemini ettirildi. Konuşulanlar ve yeminler kayda geçirildikten sonra vezirler ile ulemanın ileri gelenlerine imzalatıldı. Artık padişah demir yumruğunu ortaya çıkarmıştı. Bu toplantıdan sonra padişahın zayıf olduğu dönemde zorbalık yapanlar tespit edilip, teker teker öldürüldü.