Tanzimat’ın uygulanmasında nasıl bir yöntem takip edildi?

2018-01-24 16:39:44

Tanzimat reformları Osmanlı'nın bütün bölgelerinde aynı anda yürürlüğe konulmadı. Birçok düzenleme önce belirli bir örnek bölgede denendikten sonra, imparatorluğun diğer bölgelerine de teşmil edilmeye çalışıldı. Bu örnek bölgeler genellikle merkeze yakın veya merkezin denetiminin güçlü olduğu yerlerdi.

Mesela, Tanzimat’la benimsenen vergi sistemini uygulamak için gerekli tahrir çalışmaları Bursa ve Yanya’dan başladı, aşar vergisinin tahsili mükellefiyetinin bizzat köylünün kendi sorumluluğuna bırakılması uygulaması ilk kez Kırkkilise’de (Kırklareli) denendi.

Böylece coğrafyanın son derece geniş, buna karşılık iletişim imkânlarının yetersiz olduğu bir zamanda aynı programın, farklı din, dil ve ırka mensup insanlara aynı zamanda uygulanmasından doğacak zararlar önlenmeye çalışılmıştı. Uygulamada göze çarpan bir diğer husus da tedrici, yani zamana yayılmış bir ilerleme fikrinin benimsenmesiydi.

Eski müesseseler kaldırılmaksızın kendi hallerine terkedilip, bunların hemen yanı başlarında yeni müesseseler kurulmuştu. Bir süre sonra eski müessese yenisi karşısında atıl hale gelip, kendiliğinden yok olup gidiyor ya da çok dar bir çevreye hitap eder bir tarzda varlığını güç bela sürdürecek duruma düşüyordu. Böylece yeni müessesenin kurumsallaşması için zaman kazanılıyor, eski ile yeni arasında bir kopukluğun yaşanması engelleniyor, toplumsal muhalefetin önüne geçilmek isteniyordu.

Zamana yayılmış bir yenileşme fikrini kabul eden bu anlayış pozitivist bir görüş yansıtır. Pozitivist felsefenin bu dönemde Avrupa’da etkili bir mevkide bulunduğu ve Tanzimat’ın bazı fikir babalarının da bu fikre uzaktan yakından aşina oldukları unutulmamalıdır. Ancak Tanzimat’ı ilan eden ve uygulayanların öncelikli amacı pozitivist doktrinle yoğrulmuş bir toplum ve devlet kurmak değil, devletlerini uçurumun kenarından kurtarmaktı.