Divân-ı Hümâyûn’un yetkileri nelerdir?

2018-01-25 13:16:14

Padişahın vekillerinin iştirakiyle ve padişah adına tertip edilen Divân-ı Hümâyûn, XVII. yüzyılın sonlarına kadar Osmanlı İmparatorluğu’nun en güçlü müesseselerinden biriydi. Okul kitaplarında, bu kurumun günümüzün bakanlar kuruluna benzetilmesi hatalıdır ve bu kurumun idarî felsefesinin anlaşılmasını imkânsız kılmaktadır. Ahmet Mumcu, Divân-ı Hümâyûn’un yetkilerinin siyasî, hukukî ve iktisadî-malî olmak üzere üç başlık hâlinde değerlendirilebileceğini söyler.

Buna göre divânın siyasî yetkileri, hiçbir fark gözetmeksizin bütün Osmanlı tebaasının emniyetinin sağlanması, devlet kademelerinde gerekli tayin, terfi veya azillerin yapılması, yabancı devletlerle ilişkilerin esasının belirlenmesi, savaş ve barış şartlarının saptanması, elçi kabulü, elçilerden gelen taleplerin değerlendirilmesi gibi geniş bir yelpazeye yayılmaktaydı.

Hukukî yetkileri, padişah adına örfî kanunların hazırlanmasından, bir suç işleyen ya da hakkında şikâyet bulunan reayâ ve askerî sınıf mensuplarının muhakeme edilmesi, daha evvel eyâlet divânlarında, yerel mahkemelerde ve hatta Divân-ı Hümâyûn’da sonuca bağlanmış bir davanın taraflardan birinin müracaatı üzerine tekrar görüşülmesi, bir davanın yeniden görüşülmek üzere başka bir mahkemeye havale edilmesi, suçu sabit bulunanların cezalarının infaz edilmesine kadar oldukça geniş bir alanı kapsamaktaydı.

İktisâdî-malî yetkileri ise, verginin etkili ve âdil bir şekilde toplanmasını sağlamak, vergi politikalarını belirlemek, arazilerin statülerinin tespit ve muhafaza edilmesi, para politikalarının tayini, yerli ve yabancı ticaretin yönlendirilmesi, iltizâm ve mukataa işlerinin düzenlenmesi gibi hayli genişti. Divân-ı Hümâyûn, günümüzdeki meclis, bakanlar kurulu ve yargı tarafından yürütülen yasama, yürütme ve yargı işlemlerini tek başına üstlenmişti.