Sosyal Güvenlik Uzmanı Murat Özdamar, sizlerden haberin altına gelen sorulara cevap vermeye devam ediyor. Siz de haberin altındaki yorumlara sorularınızı yazın, Özdamar yeniakit.com.tr'de cevaplasın.

Sosyal Güvenlik Uzmanı Murat Özdamar, sizlerden haberin altına gelen sorulara cevap vermeye devam ediyor. Siz de haberin altındaki yorumlara sorularınızı yazın, Özdamar yeniakit.com.tr'de cevaplasın.

Sosyal Güvenlik Uzmanı Murat Özdamar sizlerden gelen sorulara cevap veriyor. İşte bu hafta sizlerden gelen sorular ve Özdamar’ın cevapları:

Soru: Benim altı yıla yakın zamandır çalıştığım işyeri, kapanma gerekçesiyle bizi işten çıkardı. Kıdem tazminatımızı da ödedi. Ancak işyeri kapanmadı ve faaliyetini sürdürüyor. Bu konuya bağlı olarak benim tazminat dışında ilave işçilik hakları talep etmem mümkün mü? Ahmet P.

Cevap: 4857 sayılı İş Kanunu’nun “Feshin geçerli sebebe dayandırılması” kenar başlıklı 18’inci maddesi hükmüne göre, otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde en az altı aylık kıdemi bulunan işçinin belirsiz süreli iş sözleşmesini fesheden işveren, feshi işçinin yeterliliğinden veya davranışlarından ya da işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebebe dayandırmak zorundadır. Yanı sıra Kanunun 19’uncu maddesine göre de işveren fesih bildirimini yazılı olarak yapmak ve fesih sebebini açık ve kesin bir şekilde belirtmek zorundadır. Hakkındaki iddialara karşı savunmasını almadan bir işçinin belirsiz süreli iş sözleşmesi, o işçinin davranışı veya verimi ile ilgili nedenlerle feshedilemez. Aynı Kanunun 21’inci maddesine göre de iş sözleşmesi feshedilen işçi, fesih bildiriminde sebep gösterilmediği veya gösterilen sebebin geçerli bir sebep olmadığı iddiası ile fesih bildiriminin tebliği tarihinden itibaren bir ay içinde işe iade talebiyle, İş Mahkemeleri Kanunu hükümleri uyarınca arabulucuya başvurmak zorundadır. Arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşmaya varılamaması hâlinde, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren, iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılabilir. Feshin geçerli bir sebebe dayandığını ispat yükümlülüğü işverene aittir. İşçi, feshin başka bir sebebe dayandığını iddia ettiği takdirde, bu iddiasını ispatla yükümlüdür. Kanunun 21’inci maddesinde ise geçersiz sebeple yapılan feshin sonuçlarına yer verilmiştir. Kanundaki düzenlemeye göre işverence geçerli sebep gösterilmediği veya gösterilen sebebin geçerli olmadığı mahkeme tarafından tespit edilerek feshin geçersizliğine karar verildiğinde, işveren, işçiyi bir ay içinde işe başlatmak zorundadır. İşçiyi başvurusu üzerine işveren bir ay içinde işe başlatmaz ise, işçiye en az dört aylık ve en çok sekiz aylık ücreti tutarında tazminat ödemekle yükümlü olur. Kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmadığı süre için işçiye en çok dört aya kadar doğmuş bulunan ücret ve diğer hakları da ödenir. İşçi işe başlatılırsa, peşin olarak ödenen bildirim süresine ait ücret ile kıdem tazminatı, yapılacak ödemeden mahsup edilir. İşe başlatılmayan işçiye bildirim süresi verilmemiş veya bildirim süresine ait ücret peşin ödenmemişse, bu sürelere ait ücret tutarı da ayrıca ödenir. İşe iadenin bir de sosyal güvenlik yönü bulunuyor. Haksız yere işten çıkarılan işçi işe iade kararından önce emekliliğe başvurmuş ve emekli olmuşsa 4 aylık primler dikkate alınmadan emekli maaşı bağlanmış olabileceğinden bunların işe iade kararı sonrası SGK’ya başvurarak işe iade nedeniyle sonradan oluşan 4 aylık prim matrahlarının emekli maaş hesabına dahil edilmesini ve emekli maaşının yeniden hesaplanmasını talep etmeleri gerekir. İşyerinde çalışan işçi sayısının 30’dan az olması hâlinde veya işçinin kıdeminin altı aydan az olması halinde fesih geçerli nedene dayanmasa bile işçinin işe iade güvencesinden yararlanması mümkün değil. Ancak işçinin iş sözleşmesi geçerli nedenle feshedilirse ve işçinin en az bir yıllık kıdemi de bulunuyorsa işçiye kıdem tazminatı ödenmesi gerekir. Haklı nedenlerin varlığı hâlinde iş sözleşmesinin işveren tarafından veya işçi tarafından feshedilmesi de mümkündür. Belirtelim ki; iş sözleşmesinin işveren tarafından haklı nedenle feshi hâlinde işçi kıdem tazminatı almaya hak kazanamadığı gibi işe iade hükümlerinden yararlanamaz. İş sözleşmesinin işçi tarafından haklı nedenle feshi hâlinde işçi işe iade hükümlerinden yararlanamasa da kıdem tazminatı almaya hak kazanır. Ancak iş sözleşmesi işçi tarafından feshedilmiş olduğundan işçinin ihbar ücreti alma hakkı söz konusu olmaz. İş sözleşmesi tarafların karşılıklı anlaşması yoluyla da sonlandırılabilir. Böylesi bir fesihte işçinin hukuki yararının bulunması gerekir. Dolayısıyla işçiye herhangi bir ilave hak verilmeden ve/veya işçiye kıdem tazminatı ödenmeden karşılıklı anlaşmaya dayalı fesih işçi tarafından dava konusu yapılırsa işçinin iş güvencesinden yararlanması söz konusu olabilir.

Ben 15 Temmuz Darbe teşebbüsünde yaralandım. Ancak engelli olmadığımdan bana aylık bağlanmadı. Ancak bir kısım sosyal hakları elde ettim. Çalıştığım işyeri beni normal sigortalı bildiriyor. Bu yasaya uygun mu? (İsim verilmemesini istemiş.)

Cevap: Devlet memuru olarak görev yapanlar, vazifelerini yaptıkları sırada veya kurumlarının menfaatini korumak maksadıyla bir iş yaparken yahut idarelerince sağlanan bir taşıtla işe gelişi ve işten dönüşü sırasında ya da işyerinde meydana gelen kazadan dolayı mesleklerini yapamaz duruma gelirse vazife malulü sayılır. Bunun doğal sonucu olarak da vazife malullüğü aylığı bağlanır. Vazifesini yaparken malul hâle gelen memurlara Vazife Malulü maaşı, terörle mücadele kapsamında görev yapan ve malul sayılan asker ve polislere, askerlik hizmeti sırasında malul kalan askerlere, güvenlik korucu olarak görev yaparken malul hâle gelen koruculara, terörle mücadele kapsamında yarar gösteren ve malul hâle gelen sivil vatandaşlara ise Gazilik Maaşı bağlanır. Vazife malullüğü maaşının veya Gazilik maaşının bağlanması halinde maaş bağlanma tarihi öncesine ait sigortalı hizmetleri tasfiye olur. Gazi maaşı bağlananların, bu maaşın bağlandığı tarihten sonra sigortalı bir işte çalışmaları hâlinde bu yeni sigortalılık tarihi, ilk sigortalılık başlangıcı sayılır. Gazi Maaşı alanların sigortalılık kapsamında çalışmaları hâlinde haklarında farklı bir sigortalılık hükümleri uygulanır. Bunlar bir işyerinde SSK sigortalısı olarak çalışırsa veya Bağ-Kur sigortalısı olmayı gerektiren ticareti faaliyet içine girerse yüzde 2 oranlı iş kazası ve meslek hastalığı primi ödeme yükümlüsü olur. Gazi maaşı alanların ikinci bir emekli maaşı bağlanma adına emeklilik primi de ödeme hakları bulunuyor. Böylesi bir haktan yararlanmayı düşünenler, SSK’lı çalışıyorsa işvereni aracılığıyla ticari faaliyette bulunuyorsa Bağ-Kur dosyası bulunan SGK müdürlüğüne yazılı olarak emeklilik primi ödeme talebini iletmeleri gerekir. 15 Temmuz Gazilerinden malul sayılmadığı için maaş bağlanamayanlar ise SSK’lı işe girmişse işverenine maaşsız 15 Temmuz Gazisi olması hasebiyle maaşından sağlık prim kesintisi yapılmamasını ve SGK’ya 52 numaralı prim bildirgesi verilmesi gerektiğini belirtmelidir. Gazi Maaşı bağlanmamış olan ve Bağ-Kur sigortalısı olan 15 Temmuz Gazileri de fazladan sağlık primi ödenmemesi adına Bağ-Kur dosyasının bulunduğu SGK Müdürlüğüne yazılı başvuru yaparak prim oranının buna uygun belirlenmesini talep etmelidir. Gaziler, kendilerine Gazi aylığı bağlandıktan sonraki sigorta başlangıcı esas alınarak bu tarihin üzerinden 20 yıl geçmişse ve emeklilik primi ihtiva edecek biçimde en az 5000 gün ödemesi de oluşmuşsa SGK’ya yazılı emeklilik başvurusu yapmaları hâlinde emeklilik için yaş şartı aranmadan Gazi aylığına ilave ikinci bir emekli aylığı bağlanır.