Yüksek kafein oranıyla küresel endüstrinin gözdesi haline gelen bitkinin işlendikçe değeri katlanıyor. İhracatın lokomotifi olan ürün, Türkiye’de ise neredeyse hiç üretilmiyor.

Yüksek kafein oranıyla küresel endüstrinin gözdesi haline gelen bitkinin işlendikçe değeri katlanıyor. İhracatın lokomotifi olan ürün, Türkiye’de ise neredeyse hiç üretilmiyor.

Dünya genelinde enerji içeceği, sporcu besini, fonksiyonel gıda ve kozmetik pazarının hızla büyümesi, doğal uyarıcı hammaddelere olan talebi de tarihi seviyelere taşıdı. Bu talebin merkezinde yer alan tropikal bitkilerden biri olan guarana, yalnızca bir tarım ürünü değil, aynı zamanda çok katmanlı bir sanayi girdisi olarak görülüyor.

Guaranayı farklı kılan en önemli unsur, kahve çekirdeğine kıyasla daha yoğun ve daha uzun süreli etki gösteren doğal kafein (guaranin) içermesi. Bu yönüyle dünya genelinde özellikle enerji içeceği üreticileri, besin takviyesi firmaları ve farmasötik şirketlerin temel hammaddeleri arasında yer alıyor.

Uzmanlara göre guaranayı değerli kılan asıl unsur, ham haldeki fiyatından çok, işlendikten sonra kazandığı katma değer. Tohumlarından elde edilen özütler, konsantreler ve tozlar; içecek, kapsül, jel, kozmetik ve sporcu ürünlerinde yoğun şekilde kullanılıyor. Bu aşamadan sonra kilogram fiyatları, klasik tarım ürünlerinden tamamen ayrışıyor.

Guarana üretimi ağırlıklı olarak Brezilya başta olmak üzere Güney Amerika’nın tropikal bölgelerinde yoğunlaşıyor. Bazı ülkelerde guarana, sadece tarımsal bir ürün değil; binlerce aile için ana gelir kaynağı, devletler için ise stratejik ihracat kalemlerinden biri haline gelmiş durumda. Küresel markalarla yapılan uzun vadeli tedarik anlaşmaları, bu ürünü yetiştiren bölgelerde ciddi bir ekonomik ekosistem oluşturuyor.

Türkiye cephesinde ise tablo oldukça farklı. İklim koşulları nedeniyle açık alan tarımı neredeyse mümkün olmayan guarana, Türkiye’de tarımsal üretim deseninin dışında kalıyor. Bu da iç pazarda kullanılan hammaddenin neredeyse tamamının ithalat yoluyla karşılanmasına neden oluyor.

Tarım ekonomistleri, guaranada “zengin eden” tarafın tarlada değil, işleme, markalaşma ve ihracat zincirinde olduğunu vurguluyor. Yani asıl büyük kazanç, bitkinin kendisinden ziyade ondan elde edilen yüksek katma değerli ürünlerde ortaya çıkıyor. Küresel sağlık trendleri, doğal içeriklere yönelim ve fonksiyonel gıda pazarındaki büyüme devam ettikçe, guaranaya olan talebin önümüzdeki yıllarda daha da artması bekleniyor. Bu da onu sadece bugünün değil, geleceğin de en stratejik tarımsal hammaddelerinden biri haline getiriyor.