Halk arasında korku dolu hikayelere konu olan "karabasan" deneyimi, bilim dünyasında uyku felci (sleep paralysis) olarak adlandırılan ve tamamen biyolojik süreçlerle açıklanan bir doğa olayıdır.

Halk arasında korku dolu hikayelere konu olan "karabasan" deneyimi, bilim dünyasında uyku felci (sleep paralysis) olarak adlandırılan ve tamamen biyolojik süreçlerle açıklanan bir doğa olayıdır.

UYKU FELCİ NEDİR? KARABASAN GERÇEĞİ Uyku felci, kişinin uykuya dalarken ya da uyanırken bilinci açıkken vücudunu hareket ettirememesi durumudur. Genellikle birkaç saniye ile birkaç dakika arasında sürer.

Bu esnada kişi konuşamaz, kaslarını kontrol edemez ve yoğun bir korku hissi yaşar. Uzmanlara göre bu durum; beynin uyanmasına rağmen kasları hâlâ REM uykusuna özgü geçici felç halinde tutmasından kaynaklanır.

REM uykusu, rüyaların en yoğun görüldüğü evredir ve vücut bu aşamada rüyaları fiziksel olarak yaşamamak için doğal olarak hareketsizleştirilir.

UYKU FELCİNDE NEDEN HALÜSİNASYON GÖRÜLÜR? Uyku felcini karabasan haline getiren asıl unsur, görsel ve işitsel halüsinasyonlardır. Kişi odada bir varlık gördüğünü, üstüne bir şeyin çöktüğünü ya da boğulduğunu hissedebilir.

Bilim insanları bu deneyimi, rüya görüntülerinin bilinç açıkken gerçek ortamla karışması olarak açıklıyor. Beyin hâlâ rüya modundayken çevre algısı açılır; bu da korkutucu sahnelerin gerçek gibi algılanmasına yol açar. Bu nedenle birçok kültürde uyku felci; cin, şeytan veya karanlık varlıklar ile açıklanmıştır.

KİMLER DAHA FAZLA RİSK ALTINDA? Herkes hayatında en az bir kez uyku felci yaşayabilir ancak bazı gruplarda risk daha yüksektir. Düzensiz uyku, uykusuzluk, stres, anksiyete, depresyon ve travma sonrası stres bozukluğu en yaygın risk faktörleri arasındadır.

Ayrıca sırt üstü uyumak, jet lag, vardiyalı çalışma ve aşırı kafein tüketimi de tetikleyici olabilir. Yapılan çalışmalar, uyku felcinin genetik yatkınlık ile de ilişkili olabileceğini gösteriyor.

UYKU FELCİ TEHLİKELİ Mİ, NASIL ÖNLENİR? Uzmanlar, uyku felcinin hayati bir tehlike oluşturmadığını ancak tekrarlandığında ciddi psikolojik rahatsızlık yaratabileceğini belirtiyor. Önlemek için öncelikle düzenli bir uyku rutini oluşturmak gerekiyor.

Stres yönetimi, uyku hijyenine dikkat etmek ve uyku öncesi ekran süresini azaltmak önemli adımlar arasında. Sık tekrar eden vakalarda ise bir uzmana başvurulması öneriliyor.