Güneş patlamalarının iyonosferde oluşturduğu elektriksel değişimlerin kırılmaya yakın fay hatlarını tetikleyebileceğini öne süren yeni bir çalışma, jeoloji dünyasında görüş ayrılığına yol açtı.

Güneş patlamalarının iyonosferde oluşturduğu elektriksel değişimlerin kırılmaya yakın fay hatlarını tetikleyebileceğini öne süren yeni bir çalışma, jeoloji dünyasında görüş ayrılığına yol açtı.

Güneş yüzeyinde meydana gelen ani ve güçlü enerji boşalmaları olan güneş patlamalarının, Dünya’nın üst atmosferi üzerinde etkileri uzun süredir biliniyor. Bu etkiler genellikle iyonosfer tabakasında yoğunlaşıyor; radyo iletişiminde kesintilere yol açabiliyor ya da kutup ışıklarını güçlendirebiliyor.

Ancak bu kez iddia daha ileri gidiyor: Güneş patlamalarının dolaylı olarak fay hatlarını tetikleyebileceği öne sürülüyor.

International Journal of Plasma Environmental Science and Technology dergisinde yayımlanan yeni çalışmaya göre, Güneş patlamalarının iyonosferde yarattığı elektriksel değişimler yer kabuğundaki kırılgan bölgeleri etkileyebilir. Araştırmacılar, Dünya’yı doğal bir elektrik sistemi olarak ele alıyor. Özellikle yüksek basınç altındaki fay çatlaklarında bulunan ve “süperkritik akışkan” olarak tanımlanan, yoğun iyon içeren maddelerin elektrik yükü depolayabildiği belirtiliyor. Bu yaklaşımda fay hatları, bir kondansatör gibi davranan yapılar olarak modelleniyor.

Önerilen modele göre iyonosfer ile yer kabuğu dev bir pilin iki ucu gibi düşünülebilir. Güneş patlamalarından gelen yüklü parçacıklar, iyonosferdeki elektron dağılımını değiştirerek alt irtifalarda negatif yüklü bir tabaka oluşturuyor. Bu durumun, yer kabuğundaki yük dağılımı üzerinde ilave bir elektrostatik kuvvet yaratabileceği öne sürülüyor. Araştırmacılar, bu ek kuvvetin kırılmaya yakın bir fay hattındaki basınç dengesini bozarak depremi tetikleyebileceğini savunuyor.

Çalışmada, 2024 yılında Japonya’nın Noto Yarımadası’nda meydana gelen depremin güçlü Güneş patlamalarıyla aynı döneme denk gelmesi dikkat çekici bir örnek olarak sunuluyor. Ancak United States Geological Survey (USGS) verilerine göre Güneş patlamaları ile depremler arasında istatistiksel olarak anlamlı bir örtüşme bulunmuyor. Bu da modelin henüz gözlemsel olarak desteklenmediğini gösteriyor.

Modelin karşılaştığı en büyük eleştirilerden biri, Dünya’nın karmaşık jeolojik yapısının yeterince hesaba katılmadığı yönünde. Yer kabuğu, farklı elektrik iletkenliğine sahip çok sayıda kaya katmanından oluşuyor. Bu katmanlar, iyonosferden gelen elektrik alanın büyük ölçüde sönümlenmesine neden olabilir.

Bazı jeofizikçilere göre, teorik olarak hesaplanan elektrostatik etki gerçek dünyada ihmal edilebilir düzeyde kalabilir. Bu nedenle çalışma, mevcut haliyle spekülatif bir hipotez olarak değerlendiriliyor.

Araştırmacılar da çalışmanın kesin bir kanıt sunmadığını, yalnızca test edilebilir bir mekanizma önerdiğini vurguluyor. Uzay hava olayları ile levha tektoniği arasında olası bir bağlantının doğrulanması için daha hassas ölçümlere ve uzun dönemli istatistiksel analizlere ihtiyaç olduğu belirtiliyor.

Sonuç olarak, Güneş patlamalarının depremleri tetiklediğine dair güçlü bir bilimsel kanıt henüz bulunmuyor. Ancak önerilen model, uzay hava olayları ile Dünya’nın iç dinamikleri arasındaki etkileşime dair yeni bir tartışma başlatmış durumda. Haber Kaynağı: Lives Science