Antarktika’da bulunan Türk bilim insanları izlenimlerini anlattılar

Doğa

Antarktika’da bulunan Türk bilim insanları izlenimlerini anlattılar

2026-03-03 17:43

10. Ulusal Antarktika Bilim Seferi Koordinatörü Prof. Dr. Burcu Özsoy, 10. Ulusal Antarktika Bilim Seferi Lideri Prof. Dr. Ersan Başar ve 10. Ulusal Antarktika Bilim Seferi Doktoru Yusuf Eminnevabi, Antarktika’daki izlenimlerini anlattılar.

Türk bilim insanları tarafından gerçekleştirilen araştırmalar, Antarktika bölgesinde, göçmen kuşlarla taşınan hastalıklardan Güney Okyanusu’ndan kıyılara ulaşan plastik atıklara kadar uzanan risk zincirini gözler önüne serdi.

10. Ulusal Antarktika Bilim Seferi, Cumhurbaşkanlığı himayelerinde, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı uhdesinde ve TÜBİTAK Kutup Araştırmaları Enstitüsü koordinasyonunda devam ediyor.

Sefer ekibinde yer alan bilim insanları, 3 Mart Dünya Yaban Hayatı Günü kapsamında yaptıkları değerlendirmelerde, Türkiye’nin “Dünya Ortak Evimiz” anlayışı ve Sıfır Atık politikası doğrultusunda yürütülen temizlik ve biyogüvenlik çalışmalarının, çevresel sorumluluğun yerel değil küresel ölçekte ele alınması gerektiğini ortaya koyduğunu belirtiyor.

Antarktika’nın insan yerleşimi bulunmayan bir kıta olmasına rağmen küresel kirlilik ve iklim değişikliğinden bağımsız olmadığını vurgulayan bilim insanları, kutup ekosisteminin yalnızca doğal süreçlerle değil, küresel ölçekte insan faaliyetlerinin baskısıyla da şekillendiğine dikkati çekiyor.

Bilim insanlarına göre, Antarktika’da kaydedilen her değişim de yalnızca bu kıtayı değil, dünyanın ortak geleceğini ilgilendiriyor.

10. Ulusal Antarktika Bilim Seferi Koordinatörü Prof. Dr. Burcu Özsoy, dünyanın beşinci büyük kıtası ve yüzde 98’i buzullarla kaplı olan Antarktika’nın etrafında, yine kıtanın büyüklüğünde, yaklaşık 14 milyon kilometre deniz buzu alanı oluştuğunu belirtti.

Arktik ve Antarktika bölgelerinin kış döneminde dünyanın iklim sisteminin omurgası olduğunu dile getiren Özsoy, "Antarktika’da hiçbir insanoğlu yaşamıyor ama biz Antarktika bölgesine yaptığımız seferlerde buraya ve kıtaya ulaşan kirliliklerle karşılaşıyoruz. En başta, en riskli problemlerden bir tanesi mikro atıklar. Özellikle balıkları ve ekosistemi etkileyen bu atıklar dünyanın diğer alanlarından buraya akıntılarla beraber ulaşıyor.” şeklinde konuştu.

Atıkların, buzul bölgeleri etkilediğine ve özellikle iklim değişikliğinin etkisiyle birlikte buzul alanların erimesine sebep olduğunu ifade eden Özsoy, “Eriyen buzul alanları aracılığıyla da iklim sistemimizin, biz buna iklimin omurgası diyoruz, dünyada olumsuz hava etkileriyle karşılaşmasına sebebiyet veriyor. Haliyle Antarktika’nın kutup bölgelerinin korunan alanlar olması çok önemli." değerlendirmesinde bulundu.

Özsoy, çevrenin etkilenmesi ve iklim kriziyle beraber eriyen buzullar nedeniyle Antarktika’da su kaybı yaşandığını da belirterek, "Dünyanın yüzde 70 tatlı su rezervi, Antarktika buzullarının içinde. Haliyle kaybettiğimiz buzullar, tatlı suyun kaybı da demek. Bu anlamda hem ekosistemin korunması hem buzulların korunması hem tatlı suyun korunması hem de iklim krizinin dünyaya olumsuz bir şekilde yansımasının temelini oluşturan buzulları korumamız gerekiyor.” ifadelerini kullandı.

Bilim insanlarının yayınladığı raporlarda özellikle kutup bölgelerinin en çok etkilendiğinin ortaya çıktığını vurgulayan Prof. Dr. Burcu Özsoy, sözlerini şöyle tamamladı:

"Bu anlamda karbon ayak izini sıfırlayacak ve nötrleyecek sistemleri Paris İklim Anlaşması’na imzacı ülkeler üstlenmiş durumda. Bunun yanı sıra dünya ülkeleri bir araya geliyor ve bu sene COP 31 ülkemizde olacak. Dünya ülkeleri iklim değişikliğiyle ilgili taahhütlerini değerlendirip bu taahhütlerde hangi aşamalardan hangi aşamalara geldiklerini gösterecekleri çok önemli bir toplantı. COP 31’in Türkiye’de olması çok kıymetli. Çünkü bütün dünya ülkeleri iklimi ve iklim krizini konuşmak için Türkiye’ye geliyor olacaklar.”

10. Ulusal Antarktika Bilim Seferi Lideri Prof. Dr. Ersan Başar da Antarktika'nın dünyanın çok uzak bir noktası olmasına karşın her türlü kirlilik ve hastalıkların bu bölgeye kısa sürede ulaşabildiğine işaret etti.

Özellikle kuş gribinin bunların içerisinde en önemlilerinden biri olduğuna dikkati çeken Başar, "Göçmen kuşlar vasıtasıyla bölgeye geliyor. Biz de bundan dolayı kuş gribine karşı sürekli önlem aldık. Özellikle Dismal Adası ve Horseshoe Adası’na yaptığımız tüm çalışmalarda ilk önce bu kontroller yapıldı. Kuş gribine maruz kalmış canlılar ve kuşlar var mı, bunlar tespit edildi. Risk belirlemesi yapıldıktan sonra bilim insanları sahada çalışmaya başladı.” diye konuştu.

10. Ulusal Antarktika Bilim Seferi Doktoru Yusuf Eminnevabi ise sahada yürüttüğü çalışmalara ilişkin olarak, “Antarktika’da son zamanlarda yaygınlaşan başka bir sorun da maalesef kuş gribinin buraya ulaşması ve hızlı şekilde artması. Bunu sahada yaptığımız gözlemlerle de sıklıkla gördük ve deneyimledik. Ayrıca Sıfır Atık kapsamında bütün ekip arkadaşlarımızla birlikte sahada görev yaptık. Çevrede gördüğümüz ve buraya ulaşan insan kaynaklı plastik atıkların toplanmasına yardımcı olduk ve olumsuz görüntülerle karşılaştık. Bu sadece bizler için değil, bundan sonraki kuşaklar için de bir tehlike arz etmekte.” değerlendirmesinde bulundu.

Bu arada, sefer sırasında daha önce Ekvador ve Peru açıklarında fotoğraflanmış olan bazı kambur balinalar Antarktika sularında yeniden görüntülendi. Uzun yıllara yayılan fotoğraf eşleşmeleri, Güney Yarımküre’deki göç rotalarının izlenmesine katkı sağladı.

Bilim ekibi, Anadolu Ajansı tarafından kayıt altına alınan görüntülerin, uluslararası balina izleme veri tabanlarıyla karşılaştırıldığı ve bilimsel çalışmalara destek sunduğunu bildirdi. Bilim insanları, yaklaşık 10 yıla yayılan bu izleme sürecinin okyanuslar arası bağlantının anlaşılması açısından önemli olduğunu vurguladı.

Antarktika’dan kareler...