ABD'nin İran'a saldırıları sonrası Hürmüz Boğazı'ndaki kriz giderek artıyor.

ABD'nin İran'a saldırıları sonrası Hürmüz Boğazı'ndaki kriz giderek artıyor.

ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarının ardından dünyanın en kritik enerji geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı’nda yaşanan kesinti, küresel enerji piyasalarında sert fiyat hareketlerini beraberinde getirdi. Küresel petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ticaretinin yaklaşık yüzde 20’sinin gerçekleştiği boğazdaki aksama, enerji arzında ciddi daralma endişelerine yol açtı.

Piyasalardaki tedirginliği artıran bir diğer gelişme ise Katar’dan geldi. Katar Enerji Bakanı Saad bin Şeride el-Kabi’nin Körfez ülkelerinin petrol ve gaz üretimini durdurmak zorunda kalabileceğine ilişkin açıklamaları fiyatlardaki yükselişi hızlandırdı.

Jeopolitik gerilimin tırmanmasıyla petrol fiyatlarında hızlı yükseliş görüldü. 27 Şubat’ta Brent petrol spot piyasada yüzde 2,8 artışla 73 dolardan kapanırken, WTI ham petrol yüzde 2,6 yükselişle 67,18 dolara çıktı.

ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a yönelik saldırılarının ardından hafta başında biriken risk primi fiyatlara sert şekilde yansıdı. Bu gelişmelerin ardından Brent petrol, 2 Mart’la başlayan haftayı yüzde 16,2 artışla 90,83 dolardan tamamladı. Böylece Brent’in varil fiyatı Ekim 2023’ten bu yana en yüksek kapanışını kaydetti ve saldırı öncesine göre yaklaşık yüzde 24,4 arttı.

Aynı dönemde WTI tipi ham petrolün varil fiyatı yüzde 24,6 artışla 88,89 dolara çıkarak yaklaşık 29 ayın zirvesine ulaştı ve saldırı öncesine göre yaklaşık yüzde 32,3 değer kazandı.

Avrupa’nın en likit doğal gaz ticaret noktası olan Hollanda merkezli Title Transfer Facility'de (TTF) fiyatlar da keskin şekilde yükseldi. Nisan vadeli kontratlar 27 Şubat’ta megavatsaat başına 31,96 avrodan kapanırken, 2 Mart’la başlayan haftayı yüzde 19,9 artışla 53,38 avrodan tamamladı. Böylece fiyatlar saldırı öncesine kıyasla yaklaşık yüzde 70 yükseldi.

Kömür piyasasında da benzer bir eğilim görüldü. Asya için referans kabul edilen Newcastle kömür vadeli işlemleri 27 Şubat’ta ton başına 116,90 dolardan kapanmıştı. Kontratlar 2 Mart’la başlayan haftayı yüzde 6,3 artışla ton başına 133,80 dolardan tamamlayarak saldırı öncesi seviyelere göre yüzde 10’dan fazla değer kazandı.

Uzmanlara göre Hürmüz Boğazı’ndaki kesinti, Körfez’de günlük yaklaşık 15 milyon varil ham petrol ve 4,5 milyon varil rafine yakıt akışının fiilen durmasına yol açtı. Küresel günlük tüketimin yaklaşık beşte birine denk gelen bu büyüklükteki arz kaybı, petrol piyasalarında güçlü bir şok etkisi oluşturdu.

İhracatın aksamasıyla birlikte ham petrol karadaki depolama tanklarında ve denizde bekleyen tankerlerde depolanmaya başladı. Depolama kapasitesinin sınırlı olduğu Irak’ın günlük yaklaşık 4,3 milyon varillik üretiminin en az dörtte birini şimdiden durdurduğu tahmin ediliyor.

Kuveyt, Birleşik Arap Emirlikleri ve dünyanın en büyük petrol ihracatçısı Suudi Arabistan’ın ise belirli bir depolama kapasitesi bulunsa da bunun yalnızca birkaç gün yetecek seviyede olduğu değerlendiriliyor.

Geçen yıl Hürmüz Boğazı’ndan 112 milyar metreküpten fazla LNG ihracatı yapıldı. Bu miktar küresel LNG ticaretinin yaklaşık yüzde 20’sine karşılık geliyor.

Sevkiyatların yaklaşık yüzde 90’ının Asya pazarına yöneldiği belirtilirken boğazın kapanmasıyla dünya piyasasının yaklaşık 110 milyar metreküplük doğal gaz arzından mahrum kaldığı değerlendiriliyor. Öte yandan Avrupa Birliği’nde yer altı doğal gaz depolarındaki doluluk oranları düşük seviyelerde seyrediyor.

Gas Infrastructure Europe verilerine göre AB genelinde depolardaki doluluk oranı yüzde 29,9 seviyesinde bulunuyor.