Yaklaşık 1,5 milyar sterline mal olan başarısız Watchkeeper İHA programıyla ilgili şok eden detaylar ortaya çıktı. Programın fişi çekilirken arka planda servet kazanan ülke herkesi şaşkına çevirdi.

Yaklaşık 1,5 milyar sterline mal olan başarısız Watchkeeper İHA programıyla ilgili şok eden detaylar ortaya çıktı. Programın fişi çekilirken arka planda servet kazanan ülke herkesi şaşkına çevirdi.

Yakındoğu Haber'de yer alan habere göre, İngiliz araştırmacı gazetecilik portalı Declassified UK'nin ortaya çıkardığına göre, İngiliz vergi mükelleflerine 1,5 milyar sterline mal olan başarısız Watchkeeper İHA programı, İsrail'in en büyük silah firması Elbit Systems için önemli bir kazanç kapısına dönüştü. İngiliz hükümetinin 2024 yılında programı sonlandırma kararı almasına rağmen, uçakların bakımı için ek 95 milyon sterlin harcanırken, İsrail'e yapılan İHA bileşeni ihracatı dikkat çekiyor.

Declassified UK'nin haberine göre, 2005 yılında İngiliz Savunma Bakanlığı tarafından Fransız silah firması Thales ve İsrail'in Elbit Systems'ine verilen 770 milyon sterlin değerindeki Watchkeeper sözleşmesi, beklenenin aksine “büyük bir hayal kırıklığı” yarattı. Şirketler, Leicester'da UAV Tactical Systems (U-TacS) adlı ortak girişimi kurarak insansız hava araçlarını geliştirip üretti. Program, 2018 yılında Galler'de bir okul yakınına düşen İHA ile üçüncü kazasını yaşadı. İrlanda Denizi'ne düşen iki İHA'nın ardından, ABD'de iki, Kıbrıs'ta bir kez daha kaza yapan Watchkeeper'lar, filonun yaklaşık yüzde 10'unu kullanılamaz hale getirdi.

Kazalardan kurtulan İHA'ların çoğu ise kötü hava koşullarındaki güvenilirlik endişeleri nedeniyle depolarda tozlanmaya terk edildi. Haberde belirtildiğine göre, 2024 yılına gelindiğinde Watchkeeper programı, temel hedeflerini yerine getiremeden İngiliz kamuoyuna 1,5 milyar sterline mal oldu. Filonun 2027'de emekliye ayrılması planlanıyor; bu da planlanandan 15 yıl daha erken bir tarihe işaret ediyor. Bir İngiliz yetkili 2023'te şu itirafta bulundu: "Programda yer alan çoğu kişinin genel hissi, Watchkeeper'ı yavaş bir ölüme terk ettiğimiz yönündeydi."

Tüm bu başarısızlıklara rağmen, Declassified UK'nin bildirdiğine göre, Watchkeeper programı İsrail silah endüstrisi için “büyük bir nimet” oldu. İngiltere için arızalı İHA'lar teslim edilirken, U-TacS Watchkeeper'ın ihracat versiyonunu geliştirdi ve Romanya'ya tedarik için önemli bir sözleşme kazandı. Declassified'ın elde ettiği nakliye kayıtları, U-TacS'in son 18 ayda Elbit'e İsrail'de düzinelerce İHA bileşeni gönderdiğini ortaya koyuyor.

Bu bileşenler arasında Watchkeeper motorları da bulunuyor. Watchkeeper'da kullanılan gelişmiş radar sistemleri de Crawley'deki Thales tarafından İsrail'e ihraç edildi. Habere göre, bu bilgiler, İngiltere'nin İsrail'e silah ihracatı değerinin Ekim-Aralık 2024 arasında neden fırladığını ve 2020-2023 döneminin toplamını aştığını açıklamaya yardımcı olabilir.

Haberde vurgulandığı üzere, İngiliz silah ihracat düzenlemelerine göre, İsrail'e gönderilen Watchkeeper bileşenlerinin Romanya'ya yeniden ihraç edilmesi gerekiyor. Ancak bu parçaların İsrail'de kaldığı anlaşılıyor. Elbit, İHA'ları "Kuzey İsrail'de gizli bir havaalanında" test ederken, Romanya ile sözleşmesinde "mücbir sebep" beyanında bulundu. Declassified'ın analiz ettiği açık kaynak bilgileri, bu havaalanının 1967'den beri İsrail tarafından yasadışı şekilde işgal edilen Suriye toprağı Golan Tepeleri'nde bulunduğunu gösteriyor. Habere göre, İngiliz hükümeti, İsrail'in Golan Tepeleri'ni işgalini uluslararası hukuk ihlali olarak kabul ediyor; bu da Britanya'dan Watchkeeper ihracatının yasadışı olabileceğine işaret ediyor. Uluslararası Filistin İçin Adalet Merkezi'nden (ICJP) kıdemli hukuk görevlisi Danya Ebul Hac, Declassified'a yaptığı açıklamada şunları söyledi: "Özel şirketler, ürünlerinin İsrail suçlarını veya yasadışı faaliyetlerini ilerletmek veya yasadışı işgalleri sürdürmek için kullanılmamasını sağlama sorumluluğuna sahiptir. Bu etkiye yönelik prosedürleri yeterince uygulamamak, şirket yöneticilerinin hem İngiltere'de hem de yurtdışında sorumluluğuyla sonuçlanabilir."

Declassified UK'nin aktardığına göre, nakliye belgeleri, sözleşmenin imzalanmasından bu yana U-TacS'den İsrail'deki Elbit tesislerine düzinelerce İHA bileşeni gönderildiğini gösteriyor. Bu sevkiyatlar arasında "Uçak parçaları İHA", "İHA Uçuş Deney Kiti", "İHA Montajı", "Askeri Uçak Parçaları" gibi kalemler bulunuyor. 2025'te U-TacS, Hayfa'daki Elbit İleri Teknoloji Merkezi'ne bir "WK motoru" ve "Motor WK 62.5 Saat Kiti" ihraç etti. Watchkeeper programıyla ilişkili ek askeri malzemeler de Crawley'deki Thales'ten İsrail'e gönderildi. Geçtiğimiz yıl, bu fabrika Hayfa'daki Elbit'e "Askeri Uçak Parçaları - I-Master" ve "I-Master Radarları" gönderdi.

Haberde bildirildiğine göre, Elbit'in 2023'te kazandığı 180 milyon dolarlık Romanya savunma bakanlığı sözleşmesi kapsamında Watchkeeper X İHA'ları tedarik edilecekti. Ancak 2024'te Elbit, Romanya'ya "mücbir sebep" beyanında bulunarak Gazze'deki durumun sözleşme yükümlülüklerini yerine getirme kabiliyetini etkilediğini söyledi. Silah Ticaretine Karşı Kampanya (CAAT) araştırma koordinatörü Sam Perlo-Freeman konuyla ilgili şu değerlendirmeyi yaptı: "İsrail'e ihraç edilen ekipmanın gerçekten Romanya sözleşmesi için kullanılacağına ve İsrail'in kendi öldürücü İHA'ları için kullanılmayacağına dair kesinlikle hiçbir garanti yok. Hükümet, ihraç edilen silahların gerçekte nasıl kullanıldığını takip etmek için hiçbir girişimde bulunmuyor." “İngiltere'nin Watchkeeper X İHA'larının ihracatında İsrail'le işbirliği, onlar için kritik radar ekipmanlarının ihracatı da dahil olmak üzere, yalnızca İsrail silah endüstrisini ve özellikle Gazze'deki soykırımda araçsal rol oynayan Elbit'i güçlendiriyor" diyen Perlo-Freeman, İsrail'e silah satışlarına izin verme "bahanesinin" artık geçerliliğini yitirdiğini söyledi. Perlo-Freeman, İngiltere'nin soykırım ve yasadışı savaştaki suç ortaklığını sona erdirmek için tam iki yönlü silah ambargosu gerektiğini ekledi.

Declassified UK'nin haberine göre, Rumen haber kuruluşu Digi24 geçtiğimiz yıl "Kuzey İsrail'deki gizli bir askeri üste" Watchkeeper X İHA'larının iniş kalkışlarını görüntüleme fırsatı buldu. Haber kanalı, "Rumen Ordusu'nun satın aldığı İHA'ların test edildiği yer burası. Uçaklar yüz milyonlarca dolar değerinde" diye bildirdi. Declassified, uydu görüntüleri ve coğrafi konum analizi dahil açık kaynak teknikleri kullanarak Digi24'ün yayınladığı videoları inceledi. Görüntüler, Elbit'in Watchkeeper X İHA'larını test etmek için yasadışı şekilde işgal edilmiş Golan Tepeleri'ndeki Fiq hava üssünü kullandığını güçlü bir şekilde gösteriyor.

Declassified UK'nin belirttiğine göre, Watchkeeper X İHA'larının Fiq hava üssünde test edilmiş olması, İngiltere'nin İsrail'e İHA ihracatının yasallığı hakkında ciddi sorular gündeme getiriyor. Stratejik İhracat Lisanslama Kriterleri'nin dördüncü kriteri, İngiliz hükümetinin "alıcının geçmişte başka bir ülkenin topraklarına karşı güç kullanarak bir iddiada bulunup bulunmadığını veya tehdit edip etmediğini" dikkate almasını gerektiriyor. ICJP'den Dania Abul Haj, uluslararası hukuk açısından durumu şöyle değerlendirdi: "Devletlerin, işgal altındaki Suriye Golan Tepeleri'nin fiziksel karakterini, demografik bileşimini veya kurumsal yapısını değiştirmeyi amaçlayan İsrail'in yasadışı politikalarına yardım veya destek sağlamama yükümlülüğü vardır. Bu tutum, Temmuz 2024'te Uluslararası Adalet Divanı tarafından verilen danışma görüşünde de teyit edilmiştir." Haberde ayrıca, U-TacS, Elbit ve Thales'in konuyla ilgili yorum taleplerine yanıt vermediği bilgisi paylaşıldı.

Declassified UK'nin aktardığı ek bilgilere göre, Watchkeeper programı kapsamında 2005-2015 arasında sadece 146 uçuş saati gerçekleştirildi ve bunun sadece altı günü Afganistan'da aktif görevde geçti. İHA'nın kötü hava koşullarında çalışamaması nedeniyle eğitimler Galler'den Kıbrıs'taki RAF Akrotiri'ye taşındı. Bu durum, "bakım gerektiren ekipmanın onarım için İngiltere'ye geri gönderilip tekrar Kıbrıs'a yollanmasına" yol açarak yüz binlerce sterlin ek lojistik ve bakım maliyeti oluşturdu. Uçuş saati başına maliyetin 88.400 sterlin olduğu tahmin ediliyor. Geçtiğimiz yıl Savunma Bakanlığı, Watchkeeper'ı 2027'ye kadar iki yıl daha operasyonel tutmayı seçti. Bu uzatmanın ek 95 milyon sterline mal olması bekleniyor; bu da "Project Corvus" adı verilen planlanan halefi için ayrılan bütçenin neredeyse yüzde 75'ine denk geliyor. Ticaret ve İş Bakanlığı sözcüsü ise konuyla ilgili şu açıklamayı yaptı: "Bireysel ihracat lisansları hakkında yorum yapmıyoruz. Tüm lisanslar katı kriterlerimize göre değerlendirilmiştir. Bunları gözden geçirmeye devam ediyoruz ve İngiltere standartlarıyla artık uyumlu olmayan lisansları askıya alabilir veya iptal edebiliriz."