İran savaşı ve Hürmüz Boğazı krizi, Türkiye’nin Kalkınma Yolu ile İsrail’in IMEC projesini karşı karşıya getirirken, Ankara’nın hamleleri Tel Aviv yönetiminde “devre dışı kalma” endişesini had safhaya çıkardı.

İran savaşı ve Hürmüz Boğazı krizi, Türkiye’nin Kalkınma Yolu ile İsrail’in IMEC projesini karşı karşıya getirirken, Ankara’nın hamleleri Tel Aviv yönetiminde “devre dışı kalma” endişesini had safhaya çıkardı.

İran’daki savaş ve Hürmüz Boğazı’nda yaşanan abluka ihtimali, Asya ile Avrupa arasındaki ticaret yollarını yeniden şekillendirirken, bölgede iki büyük proje öne çıktı. İsrail öncülüğündeki IMEC projesi ile Türkiye’nin Kalkınma Yolu girişimi arasındaki rekabet, askeri stratejilerin ötesine geçerek ekonomik ve jeopolitik bir mücadeleye dönüştü.

İsrail basınında yer alan analizler, Ankara’nın son dönemde attığı diplomatik ve ekonomik adımların Tel Aviv yönetiminde “devre dışı kalma” endişesi yarattığını ortaya koydu. Maariv gazetesinin haberine göre, Türkiye ve Suriye’nin İsrail’in Avrupa’ya açılan kapı olmasını engellemek amacıyla ortak bir strateji izlediği öne sürüldü. İsrail’in eski üst düzey askeri yetkililerinden emekli Yarbay Amit Yagur, Türkiye liderliğindeki bloğun İsrail’i denklemden çıkarmaya yönelik bir girişim içinde olduğunu savunarak, bu hamlelerin arkasında güçlü bir jeopolitik hesap bulunduğunu dile getirdi.

Asya ile Avrupa arasında kara yolu üzerinden kurulacak yeni ticaret koridorları, Süveyş Kanalı ve Babu’l Mendeb Boğazı gibi deniz geçişlerine olan bağımlılığı azaltma potansiyeli taşıyor. Uzmanlara göre bu yeni hatlar, nakliye sürelerini üçte bir oranında kısaltabilir. İran’daki çatışmalar ve Hürmüz Boğazı’ndaki belirsizlikler ise bu projeleri teorik tartışma olmaktan çıkarıp acil bir ihtiyaç haline getirdi.

İsrail’in içinde yer aldığı IMEC projesi, Eylül 2023’te Hindistan’daki G20 Zirvesi’nde duyuruldu. ABD, Hindistan ve Suudi Arabistan’ın desteklediği proje; Hindistan’dan çıkan malların Birleşik Arap Emirlikleri, Suudi Arabistan ve Ürdün üzerinden İsrail’in Hayfa Limanı’na, oradan da Avrupa’ya taşınmasını öngörüyor. Yaklaşık 2 bin kilometrelik kara hattının, Süveyş Kanalı üzerinden yapılan deniz taşımacılığına kıyasla mesafeyi 4 bin kilometre kısalttığı hesaplanıyor. Şubat 2026’da Hindistan Başbakanı Narendra Modi’nin ABD ziyareti sonrası proje yeniden ivme kazanırken, ABD Başkanı Donald Trump da bu hattın “tarihin en büyük ticaret yollarından biri” olacağını ifade etti.

Türkiye ise IMEC’e alternatif olarak Kalkınma Yolu Projesi’ni hayata geçiriyor. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın öncülük ettiği proje, Irak’ın güneyindeki El-Faw Limanı’nı Türkiye üzerinden Avrupa’ya bağlamayı hedefliyor. Yaklaşık 1200 kilometrelik koridoru kapsayan proje için Türkiye, Irak, Katar ve BAE arasında mutabakat sağlandı. Ulaştırma Bakanı Abdülkadir Uraloğlu, projeye yaklaşık 20 milyar dolarlık yatırım planlandığını açıkladı. Türkiye demiryolu ağıyla entegre edilecek sistem sayesinde yüksek hızlı trenlerle Basra Körfezi’nden Avrupa’ya kesintisiz ulaşım sağlanması hedefleniyor.

Suriye’de Aralık 2024’te yaşanan siyasi değişim, Türkiye ile Körfez ülkeleri arasındaki kara taşımacılığının yeniden başlamasına zemin hazırladı. Türkiye’nin Suriye ve Ürdün üzerinden Körfez’e uzanan yeni bir ticaret hattı kurma planı, bölgedeki ekonomik dengeleri yeniden şekillendirdi. Suriye yönetimi de olası bir Hürmüz veya Kızıldeniz krizi durumunda ülkenin stratejik konumunun alternatif bir lojistik merkez haline gelebileceğini açıkladı. Suriye yönetimi de olası bir Hürmüz veya Kızıldeniz krizi durumunda ülkenin stratejik konumunun alternatif bir lojistik merkez haline gelebileceğini açıkladı. Uzmanlar, Hürmüz Boğazı’ndan geçen günlük yaklaşık 21 milyon varil petrol ve küresel sıvılaştırılmış gaz ticaretinin önemli bir kısmının bu hatta bağlı olduğuna dikkat çekiyor. Olası bir kriz, küresel ticaret akışını ciddi şekilde sekteye uğratabilir.

İsrailli uzmanlar ise Türkiye’nin öncülük ettiği yeni ticaret koridorunun hayata geçmesi durumunda, İsrail’in bölgesel ekonomik rolünün zayıflayabileceği ve milyarlarca dolarlık kayıp riskiyle karşı karşıya kalabileceği uyarısında bulunuyor.