SGK Uzmanı Murat Özdamar, Akit okurları için, "Engelli bakımı parası kimlere ödenir?" başlıklı bir yazı kaleme aldı. Siz de merak ettiklerinizi yorumlar kısmında sorun, Özdamar cevaplasın...

Sosyal Güvenlik Uzmanı Murat Özdamar sizlerden gelen sorulara cevap veriyor. İşte bu hafta sizlerden gelen sorular ve Özdamar’ın cevapları:

Soru: Bağkur emeklisi babam 2006 yılında ölmüş bana ve anneme aylık bağlanmıştı. Bu ay isteğe bağlı SSK primi ödeyerek SSK’dan emekli olan annem vefat etti. Bana annemin ve babamın aylığının ne kadarı bağlanır? Zeliha M.

Cevap: Ölen sigortalının hak sahiplerinin yani eş, çocuklar, anne ve baba ölüm aylık hisseleri, kanunda farklı oranlarda belirlenmiştir. Medeni Kanuna göre çocukların miras hissesi annenin miras hissesinden daha fazla iken sosyal sigortalarda eşin ölüm aylığı hissesi, çocukların hissesine göre daha yüksek belirlenmiştir. Bunun nedeni ise sosyal sigortalarda aile Kurumunun esas alınması, annenin de ailenin temel diğeri olmasıdır. Geçmişte birden fazla sosyal sigorta kanunu olduğundan ölüm aylık hisseleri de ilgili kanunlarda ölüm tarihine ve ölenin sigortalılık statüsüne göre farklı düzenlenmiştir. Ölen Sigortalı Emekli Sandığı Kapsamında İse Ölüm Aylığı Hissesi: Dul eş için yüzde 50 oranında, aylık alan yetimi bulunmayan dul eşe için yüzde 75 oranında ölüm aylığı bağlanır. Yanı sıra dul eşin memur olması veya kendisinin Emekli Sandığı kapsamında aldığı bir emekli maaşı bulunması halinde ölüm aylığı hissesi yüzde 50 oranı esas alınarak ölüm aylığı ödenir. Ölenin aylık alma hakkı bulunan eşi ile bir yetiminin bulunması halinde, dul eşin aylık hissesi yüzde 60 oranında, yetim çocuğun hissesi ise yüzde 30 oranında olmaktadır. Anne veya babanın her biri için yüzde 25 oranında aylık bağlanır. Ölenin önceki eşinden olan çocukları ile hem anadan hem babadan yetim olan çocukların aylık hissesi de yüzde 30 oranındadır. Ölenin aylık bağlanacak eşi yoksa eş payı, çocuklarla ana babanın aylıklarına eşit olarak pay edilir. Bu aylıkların toplamı yapılan eklemelerden yetim bir kişi ise aylığın yüzde 50’sini, iki kişi ise yüzde 80’ini, üç kişi ise tamamını geçemez. Örneğin, ölüm aylığı alan bir kız var ise ölüm aylığı hissesi yüzde 50 olmaktadır. Ancak bir hak sahibine ödenecek aylık, en düşük memur aylığının yüzde 80’inden az olamaz. Ölen Sigortalı SSK Kapsamında İse Ölüm Aylığı Hissesi: Sigortalının ölümü 1.10.2008 tarihi önce ise eşin ölüm aylığı hissesi yüzde 50 oranında, çocukların hissesi yüzde 25 oranında, anne ve babanın her birinin hissesi ise yüzde 25 oranındadır. Aylık alan çocuk yoksa eşin hissesi yüzde 75 oranındadır. Annesiz ve babasız yetim çocukların hissesi de yüzde 50 oranında olmaktadır. Hem anneye hem babaya aylık bağlanması halinde anne hissesi yüzde 25 oranında, baba hissesi yüzde 25 oranındadır. Ancak her durumda bağlanacak ölüm aylığı hissesi toplamı ölenin aylığını yani ölen sigortalının maaşının yüzde 100’ü aşamaz. Sigortalının ölümü 1.10.2008 tarihi sonrası ise eşin ölüm aylığı hissesi yüzde 50 oranında, çocukların hissesi yüzde 25 oranında, anne ve babanın her ikisinin hissesi toplamı yüzde 25 oranındadır. Hem anneye hem babaya aylık bağlanması halinde her birinin aylık hissesi yüzde 12,50’dir. Yanı sıra aylık alan çocuk yoksa ve dul eş sigortalı bir işte de çalışmıyor veya kendisinin bir emekli maaşı bulunmuyor ise dul eşin aylık hissesi yüzde 75 oranındadır. Anasız ve babasız kalan veya sonradan bu duruma düşene, ana ve babaları arasında evlilik bağı bulunmayan veya sigortalının ölümü tarihinde evlilik bağı bulunmakla beraber anne veya babaları sonradan evlenenler ile kendisinden başka aylık alan hak sahibi bulunmayan çocukların aylık hissesi yüzde 50 oranındadır. Ölen Sigortalı Bağ-Kur Kapsamında İse Ölüm Aylığı Hissesi: Sigortalının ölümü 1.10.2008 tarihi sonrası ise aylık hisseleri, SSK sigortalıları ile aynıdır. Sigortalının ölümü 1.10.2008 tarihi öncesi ise dul eşin ölüm aylığı hissesi yüzde 50 oranındadır. Aylık alan çocuğu bulunmayan dul eşin aylık hissesi ise yüzde 75’tir. Yetim çocukların hissesi ise aylık alan eş olsa da olmasa da her halde yüzde 25 oranındadır. Anne veya babanın her birinin hissesi de yüzde 25 oranındadır. Bu bilgiler ışığında sorunuzu cevaplayalım. Ölen babanızdan dolayı aylık hisseniz yüzde 25 olarak devam edecektir. Ancak anneniz aylıktan çıktığı için ölüm aylığının önemli bir kısmını ihtiva eden sosyal destek ödemesinin tamamı size ödenecektir. Dolayısıyla aylığınız ciddi anlamda artış gösterecektir. Annenizin ölümü nedeniyle de size yüzde 50 oranında aylık bağlanacak, alt sınır aylık uygulaması nedeniyle ödenecek aylık emsali en düşük SSK emekli aylığının yüzde 80’inden az olamayacaktır.

Özel bir şirkette SSK’lı çalıştıktan sonra SSK emeklisi olan eşimden dolayı ölüm aylığı alıyorum. Benim babam 4 sene önce ölmüştü. Babam bir ilkokulda müstahdem olarak çalışıp, Emekli Sandığından emekli olmuştu. Emekli Sandığı emeklisi babamdan yetim maaşı alma hakkım var mı? Ayşe S.

Cevap: Bir kamu kurumunda memur olarak çalışmıyorsanız yahut memur emeklisi değilseniz Emekli Sandığı kapsamından emekli olan babanızdan dolayı yetim çocuk sıfatıyla ölüm aylığı alma hakkınız var. Ancak Emekli Sandığı emeklisi iken ölen babanızdan dolayı size yetim aylığı bağlanabilmesi için SGK’ya yazılı başvuru yapmanız gerekir. Başvuruyu e-devlet üzerinden yapabilirsiniz. E-Devlet portalındaki SGK hizmetlerinin olduğu alanda bulunan “Ölüm Yardımı ve Dul/Yetim Aylığı Talebi” başlıklı yerden başvuruyu onaylamanız yeterlidir. Ayrıca başvurunuzu posta yoluyla da yapabilirsiniz.

Soru: Ben geçmişte çiftçilik yaptım. Bu dönemlerde ziraat odasına kayıt yaptırmıştım. Ancak tarım Bağ-Kur kaydı açtırıp prim ödemesi yapmadım. Ziraat odası kaydımdan dolayı şimdi tarım Bağ-Kur kaydı açtırıp prim günlerimi kazanabilir miyim? Hüseyin Y.

Cevap: Tarımsal faaliyette bulunması nedeniyle Tarım Bağ-Kur kaydı yaptırması gerektiği halde kayıt ve tescilini yaptırmayan ancak ürün sattığı kuruluş tarafından ürün bedelinden Bağ-Kur prim kesintisi yapılarak bu primleri Bağ-Kur hesabına yatırılmış olan çiftçilerin, kesinti yapıldığına ilişkin belgeleri başvuru dilekçesine eklemek suretiyle kesintiye dayalı tarım Bağ-Kur sigortalılık tescil kaydı için SGK’ya yazılı talepte bulunmaları gerekiyor. Böylesi bir başvuru yapılırsa ürünü satın alan kişi/kuruluş tarafından Bağ-Kur kesintisinin Bağ-Kur hesaplarına yatırılmış olması şartıyla işbu kesintinin olduğu tarihi takip eden aybaşından itibaren tarım Bağ-Kur sigortalılık tescili yapılır. Tarımsal faaliyetin devam etmesi halinde sigortalılık devam ettirilir. Tarımsal faaliyetin tespitinde ziraat odası kayıtları esas alınır. Ziraat odası kaydı bulunmayanlar için ise prim kesintisine esas olan ürüne ilişkin kamu kurum ve kuruluşlarının, meslek kuruluşlarının, kooperatif veya birliklerin kayıtları esas alınır. Buna göre prim kesinti makbuzları ve tarımsal kaydınızı gösteren belgelerle SGK’ya başvuru yapmanız halinde geçmiş yıllar için tarım Bağ-Kur tesciliniz yapılır. Kesinti tutarları ilgili dönemlerin prim borcunu karşılamaz ise ihya ödemesi yapmak suretiyle tarım Bağ-Kur sürelerinin tamamı için hizmet kazanabilirsiniz.