NATO, 1982’den bu yana süregelen hava sahası gözetleme omurgasını tamamen değiştirerek ABD menşeli Boeing uçakları yerine İsveçli Saab’ın GlobalEye platformunu seçti. ABD Hava Kuvvetleri’nin bütçe kısıntıları ve maliyet artışları nedeniyle kendi projelerinden vazgeçmesi, Avrupalı müttefikleri stratejik özerklik arayışına iterek rotayı GlobalEye’a çevirdi.

NATO Destek ve Tedarik Ajansı (NSPA), ittifakın yaşlanan Boeing E-3A Sentry (AWACS) filosunun yerini alacak yeni nesil erken uyarı ve kontrol uçağı olarak İsveçli Saab ve Kanadalı Bombardier ortaklığında geliştirilen GlobalEye platformunu seçti.

Fransız La Lettre tarafından duyurulan ve Alman haber ajansı DPA tarafından doğrulanan bu karar, 1982’den bu yana NATO’nun hava sahası gözetleme omurgasında ilk kez bir Boeing uçağının yer almayacağı anlamına geliyor.

Defense News tarafından yapılan habere göre NATO’nun Boeing E-7 Wedgetail kararından vazgeçerek yönünü GlobalEye sistemine çevirmesinin ardında, hem askeri hem de endüstriyel açıdan kritik bir süreç yatıyor. Aslında NATO, Kasım 2023’te herhangi bir rekabetçi ihale açmadan Wedgetail modelini tek seçenek olarak belirlemişti; ancak ABD Hava Kuvvetleri’nin Haziran 2025’te gecikmeler, maliyet artışları ve uçağın modern savaş ortamındaki beka kabiliyetine dair şüpheler nedeniyle programı bütçe planından çıkarması dengeleri tamamen değiştirdi. Washington’ın kendi uçağından vazgeçmesi üzerine Hollanda ve diğer Avrupalı müttefikler, Avrupa savunma endüstrisine yatırım yapmanın stratejik önemini vurgulayarak siparişlerini iptal ettiler ve bu boşluğu doldurmak üzere Saab ve Bombardier ortaklığının sunduğu GlobalEye platformu ön plana çıktı.

Teknik açıdan GlobalEye, Bombardier Global 6000/6500 iş jeti gövdesi üzerine entegre edilen Saab Erieye ER aktif elektronik taramalı (AESA) radarı sayesinde hava, deniz ve kara hedeflerini 550 kilometreden fazla mesafeden tespit edebilen üstün bir kapasite sunuyor. Ekonomik boyutta ise NATO’nun toplamda 10 ila 12 uçaklık bir filo kurmayı planladığı bu projede, birim maliyetin yaklaşık 550 milyon euro civarında olacağı öngörülürken; eğitim, altyapı ve bakım maliyetleri hariç tutulduğunda ana alım sözleşmesinin toplam değerinin 5 milyar euroyu aşması bekleniyor. Bu geçiş, yalnızca bir uçak değişimi değil, aynı zamanda Avrupa’nın savunmada “stratejik özerklik” arayışının ve ABD sanayisindeki aksaklıklara karşı geliştirdiği refleksin bir yansıması olarak görülmekte.

Saab’ın bu başarısı tesadüf değil. Fransa Aralık 2025’te iki uçak için sözleşme imzalarken; Polonya, Almanya ve Kanada’nın da GlobalEye platformuna olan ilgisi 2026’nın ilk çeyreğinde zirveye ulaştı. Saab CEO’su Micael Johansson, platformun NATO’nun 2031 (veya daha erken) operasyonel hedeflerini rahatlıkla karşılayabileceğini belirtiyor. Resmi imza henüz atılmamış olsa da uzmanlar, ABD endüstrisindeki işleyiş sorunları ve Avrupa’nın savunmada “stratejik özerklik” arayışı nedeniyle bu kararın değişmesinin düşük bir ihtimal olduğunu vurguluyor.