TÜRKSAT, Türkiye’nin kritik haberleşme altyapılarını yabancı uydu sistemlerine bağımlılıktan kurtaracak olan "Atomik Zaman ve Frekans Merkezleri" projesinde ilk fazın tamamlandığını duyurdu. Hassas zaman senkronizasyonunu yerli ve milli imkanlarla sağlayacak olan bu sistem sayesinde, navigasyon ve konum bilgileri uluslararası kesintilerden etkilenmeden uçtan uca güvenli hale getirilecek. Bir yıl içinde tam kapasiteyle devreye alınması beklenen proje; GSM ağlarından kriptolu telsizlere, bankacılıktan savunma sanayiine kadar tüm stratejik alanlarda Türkiye’nin "milli saatini" esas almasını sağlayacak.

TÜRKSAT AŞ Genel Müdürü Ahmet Hamdi Atalay, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı himayesinde, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) bünyesinde geliştirilen "Geo Uydu Tabanlı Bölgesel Konum ve Zaman Belirleme Sistemi Geliştirme (G-BKZS) Projesi"ne ilişkin bilgi verdi. Kritik haberleşme altyapılarının ihtiyaç duyduğu hassas zaman senkronizasyonunu milli imkanlarla sağlamak için proje kapsamında "TÜRKSAT Atomik Zaman ve Frekans Merkezleri"ne yönelik çalışmalar yaptıklarını belirten Atalay, projeyle zaman ve uydu konum verilerinin ilişkilendirilerek navigasyon-konum bilgisinin üretilebildiğini söyledi.

Atalay, mevcut altyapının haberleşme uydularından oluşması nedeniyle yer düzeltmeleriyle desteklenen hibrit bir mimarinin geliştirildiğine dikkati çekerek, şöyle devam etti: "Bu proje sadece bir konum bulma ve navigasyon sistemi olmakla kalmıyor, aynı zamanda kritik haberleşme ağlarının ihtiyaç duyduğu 'hassas zaman ayarını' güvence altına alıyor. Bu amaçla Türkiye'de birbirinin yedeği olarak çalışacak iki ayrı 'TÜRKSAT Atomik Zaman ve Frekans Merkezi'ni yerli imkanlarla inşa ediyoruz. Yabancı kaynaklı uydu sistemlerinden tamamen bağımsız ancak onlarla uyumlu çalışacak bu yapı için gereken tüm yazılımlar ile sinyal alıcı ve verici donanımları özgün olarak geliştirdik.

Bu çok hassas zaman bilgisini önce kendi uydularımıza, oradan da Türkiye'ye ve tüm kapsama alanımıza dağıtacağız. TÜBİTAK Ulusal Metroloji Enstitüsü (UME) ile senkron çalışacak altyapıya sahip 'Atomik Zaman ve Frekans Merkezleri'ni kurduk ve birinci fazı tamamladık, ikinci faza yakın zamanda başlayacağız. Birinci fazın çıktıları bile halihazırda kullanılabilir durumda ancak hassasiyeti, özellikle de konumla ilgili hassasiyeti daha da artırmak için ikinci fazı planlıyoruz. Onu da bir yıl içinde başlatmayı düşünüyoruz."

Proje kapsamında oluşturulan tüm sistemin mimarisinin TÜRKSAT tarafından tasarlandığına işaret eden Atalay, yazılım ve donanımların da tamamen yerli ve milli imkanlarla geliştirildiğini anlattı. Atalay, sistemde üretilen zaman bilgisinin yabancı uydu sistemlerinden (GNSS) bağımsız olduğunu ancak onlarla da uyumlu çalıştığını dile getirerek, şöyle konuştu: "Projenin tamamlanmasıyla başta GSM altyapıları, kriptolu telsiz sistemleri ve diğer kritik haberleşme şebekeleri olmak üzere Türkiye'nin ihtiyaç duyduğu hassas zaman bilgisi, uçtan uca milli ve bağımsız altyapımız üzerinden sağlanabilir hale gelecek. Bu yerli altyapıyı, uluslararası zaman ve navigasyon sistemlerinde yaşanabilecek olası bir kesinti, kayma veya gecikmenin ülkemizin kritik haberleşme şebekelerinde zafiyet yaratmasını engellemek amacıyla geliştirdik."

Atalay, bu yıl 5-9 Mayıs döneminde İstanbul'da gerçekleştirilecek SAHA 2026 Uluslararası Savunma, Havacılık ve Uzay Sanayi Fuarı'na ilişkin hazırlıklarını da tamamladıklarını bildirdi. Atalay, yeni sistemlerini SAHA'ya taşıyacaklarını belirterek, şunları kaydetti: "TÜRKSAT olarak biz bugüne kadar daha çok uydularımız üzerinden yayıncılık ve internet servisi sağlamaya yani kapasite teminine odaklanmış, onun terminal tarafıyla çok ilgilenmemiştik. Piyasadaki çeşitli terminalleri alıp kullanmıştık ya da müşterimiz almıştı. Şimdi biz işin terminal tarafıyla da ilgileniyoruz. Hem yerli terminaller var hem dış kaynaktan temin ettiğimiz, Türksatlaştırdığımız terminaller var. Bir robotumuz var mesela, onları göreceksiniz SAHA'da."

Derlenen bilgiye göre, atomik zaman, zamanı ölçmek için Dünya'nın dönüşü gibi astronomik olaylar yerine atomların titreşimlerini esas alan son derece hassas bir zaman standardı olarak öne çıkıyor. Temel referans olarak sezyum atomu titreşimi dikkate alınıyor. Bu titreşimler son derece sabit olduğu için atomik zaman hata payı çok düşük bir ölçüm sağlıyor. GPS sisteminde uyduların konum belirlemesinden telekomünikasyon altyapısı ve veri merkezlerine kadar stratejik alanlarda bu zaman dikkate alınıyor. Ayrıca bankalar ve borsalar işlemleri milisaniye hassasiyetle yaptığından bu veriler önem taşıyor. Uzay ve savunma sanayisindeki çalışmalar, parçacık fiziği ve astronomi deneylerinde ölçümler atomik saatlerle yapılıyor. Elektrik şebekeleri ve senkron çalışan sistemlerde de atomik zaman bilgisi ön plana çıkıyor.