Sosyal Güvenlik Uzmanı Murat Özdamar, sizlerden gelen sorulara cevap vermeye devam ediyor. Siz de haberin altındaki yorumlara sorularınızı yazın, Özdamar yeniakit.com.tr'de cevaplasın.

Sosyal Güvenlik Uzmanı Murat Özdamar sizlerden gelen sorulara cevap veriyor. İşte bu hafta sizlerden gelen sorular ve Özdamar’ın cevapları:

Soru: Memur emeklisi olan babam vefat etti. Annem ve bekar kız kardeşim dul-yetim aylığı başvurusu yapacağız. Bu başvurunun sadece Ankara’da yapılabildiği söylendi. Başvuruyu posta yoluyla yapmamız mümkün mü? İsmail Y.

Cevap: Gerek ölen memur emeklilerinin gerekse SSK ve Bağ-Kur emeklilerinin, dul- yetim aylığına müstahak ailesi, dul-yetim aylık talebini e-devlet şifresi ile internetten yapabiliyor. Bunun dışında matbu gelir aylık ödenek talep formu isimli başvuru formunun SGK’nın internet sitesinden formlar bölümünden indirilerek imzalanmasını müteakip işbu form posta yoluyla SGK Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü Kamu Görevlileri Emeklilik Daire Başkanlığı, Mithatpaşa Cd. No: 7 Sıhhiye-Ankara adresine gönderilebilir. Ayrıca bu form aylığı bağlayacak olan yere gönderilmek üzere herhangi bir SGK Müdürlüğüne verilebilir. Tavsiyem, 30 saniyede tamamlayabildiğiniz e-devlet şifresiyle başvuru yöntemini seçmenizdir. Yanı sıra ölen memurun eşinin ölüm aylığı için başvuru yapmasına gerek yok. Zira SGK, memur emeklisinin eşine ölüm aylığını resen bağlamaktadır. Ancak reşit olan yetim çocukların mutlaka başvuru yapması şart.

Soru: Benim prim günüm temmuz ayında 3600 güne ulaşıyor. İşyerinden ayrılsam kıdem tazminatı alabilir miyim? Ahmet S.

Cevap: İşyerindeki kıdemi en az bir yıl olan işçinin, işvereni tarafından haklı bir sebep olmaksızın işten çıkarılması halinde işçinin kıdem tazminatı alma hakkı doğar. Kural olarak kıdem tazminatı işvereni tarafından işten çıkarılan işçilere ödenmekle birlikte işçinin 1475 sayılı İş Kanunu’nun 14’ncü maddesinde belirtilen biçimde işten ayrılması halinde de kıdem tazminatı alma hakkı oluşur. İş Kanunu’nun 14’ncü maddesi hükümlerine göre işçinin sigortalılık süresi ve prim günü emekli olmaya yetmekle birlikte emeklilik yaşını tamamlamadığı için emeklilik yaşını beklemek üzere işten ayrılması halinde de kıdem tazminatı alma hakkı bulunuyor. Yani işçinin emeklilik için yaş dışında kalan diğer şartları sağlaması işçiye kıdem tazminatı alma hakkını vermektedir. Bu haktan yararlanarak kıdem tazminatı alabilmek için işçinin SGK’ya başvurması ve kıdem tazminatı hakkı bulunduğuna ilişkin yazı alarak işverene ibraz etmesi, istifa nedeni olarak emeklilik için yaş dışında kalan diğer şartları sağlaması hususunu belirtmesi gerekir. Belirtelim ki; emeklilik yaşı ilk defa sigortalı olunan tarihe göre herkes için farklı. Bu nedenle işçinin kıdem tazminatı hakkı bulunduğuna ilişkin yazıyı alabilme şartları da ilk defa sigortalı olunan tarihe göre değişken. Bunları ilk defa sigortalı olunan tarihe göre açıklayalım. İlk defa 8.9.1999 tarihinden önce sigortalı olanların SGK’dan kıdem tazminatı yazısı alabilmeleri için 15 yıl sigortalılık süresi ve 3600 gün prim ödemiş olması gerekir. Yani ilk sigortalılık tarihinin üzerinden 15 yıl geçecek. İşçi 18 yaşından önce sigortalı olmuşsa 18 yaşını doldurduğu tarihin üzerinden 18 yıl geçecek, dolayısıyla işçi en az 33 yaşını tamamlamış olacak. Ayrıca en az 3600 gün ödenmiş prim bulunacak. İlk defa 8.9.1999-30.4.2008 tarihleri arasında sigortalı olanların SGK’dan kıdem tazminatı yazısı alabilmeleri için ya 7000 gün prim ödemesinin bulunması ya da 25 yıl sigortalılık süresini tamamlama yanında en az 4500 gün prim ödenmiş olması gerekiyor. İlk defa 1.5.2008 tarihinden itibaren sigortalı olanların SGK’dan kıdem tazminatı yazısı alabilmeleri için; 2008 yılında; 1.5.2008-31.12.2008 tarihleri arasında sigortalı olanların 4600 gün prim, 2009 yılında sigortalı olanların 4700 gün prim, 2010 yılında sigortalı olanların 4800 gün prim, 2011 yılında sigortalı olanların 4900 gün prim, 2012 yılında sigortalı olanların 5000 gün prim, 2013 yılında sigortalı olanların 5100 gün prim, 2014 yılında sigortalı olanların 5200 gün prim, 2015 yılında sigortalı olanların 5300 gün prim, 2016 yılından itibaren sigortalı olanların ise 5400 gün prim, ödemiş olmaları gerekiyor.

Soru: Benim ilk sigortalılığım 2004/Nisan ayında başladı. Bu ay 3600 gün primi tamamladım. Doğum tarihim 10.4.1970 tarihidir. 58 yaşını tamamlayınca emekli olma hakkım oluşuyor mu? Zeynep I.

Cevap: 15 yıl sigortalılık süresi ile 3600 gün prim üzerinden emekli olma hakkı ilk defa 8 Eylül 1999 tarihi öncesi sigortalı olanlara tanınmış bir hak. Dolayısıyla bu kapsamdan emekli olabilmek için ilk şart olarak ilk sigorta başlangıcı 8 Eylül 1999 tarihi öncesi olmalı. İkinci şart en az 3600 gün prim tamamlanmış olmalı. Üçüncü şart ise kadın ise 58 erkek ise 60 yaş tamamlanmış olmalı. Sigorta başlangıç tarihi itibariyle siz 25 yıl sigortalılık süresi ve 4500 gün primi tamamlama şartıyla 58 yaş şartından emekli olabiliyorsunuz. Priminizi 4500 güne çıkarsanız dahi her ne kadar 58 yaşını 2028 yılında tamamlayacak olsanız da 25 yıl sigortalılık süresinin dolacağı tarih 2029/Nisan ayı olacaktır. Buna göre emekli olmak için priminizi 4500 güne çıkarmanız ve akabinde de 2029/Nisan ayını beklemeniz gerekecek.

Soru: Çocukluğumda yaşadığım bir kaza nedeniyle yüzde 53 oranında engelli kaldım. Şu an esnaflık yapıyorum. İlk sigorta girişim 5.8.2008 tarihidir. Ödenmiş SSK primim 1030 gün ve Bağ-Kur primim ise 2845 gün oldu. Ben nasıl emekli olabilirim.

Cevap: Gerek esnaf olduğu için Bağ-Kur kapsamında sigortalı olan gerekse tarımsal faaliyeti nedeniyle tarım Bağ-Kur sigortalısı olan engelliler yaş beklemeksizin emekli olabiliyor. Engelli Bağ-Kur emekliliğinden yararlanabilmek için üç şart aranıyor. Bunların ilki engellilik oranının en az yüzde 40 olması. İkinci olarak belirli bir sigortalılık süresinin tamamlamak üçüncü olarak da Kanunun öngördüğü prim gün sayısını tamamlamak gerekiyor. Emeklilik açısından engellilik oran tespitini SGK Sağlık Kurulu yapıyor. Uyuşmazlık doğarsa son kararı Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu veriyor. Engellilik kapsamından emekli olmak isteyen sigortalıların yapacağı ilk şey SGK’ya engellilik oranının tespitini yaptırmaktır. Bu yönde yapılan başvuru sonrası SGK Sağlık Kurulu engellilik oranının yüzde 40-49 arası olduğuna karar verirse Bağ-Kur’lu engelli 18 yıl sigorta 4680 gün primle emekli olabilir. SGK Sağlık Kurulu engellilik oranının yüzde 50-59 arası olduğuna karar verirse Bağ-Kur’lu engelli 16 yıl sigorta 4320 gün primle emekli olabilir. Eğer SGK Sağlık Kurulu ağır engelli yani malul kararı verirse bu halde 10 yıl sigorta 1800 gün primle malulen emekli olmak mümkün olacak. Eğer ağır engellilik halinin ilk defa sigortalı olunan tarihten sonra meydana geldiği tespiti yapılırsa bu halde de 10 yıl sigorta 3960 gün primle engelli emeklisi olma hakkı doğacak.