Ermenistan Ulusal Meclisi Başkan Yardımcısı Ruben Rubinyan, Türkiye ile normalleşme sürecinde artık "büyük adımların atılma vaktinin geldiğini" belirterek sürece dair umut verici mesajlar paylaştı. Erivan Diyalog 2026 forumunda konuşan Türkiye’nin Özel Temsilcisi Serdar Kılıç ise sürecin bir "güven inşa etme" aşamasında olduğunu ve bölgedeki sorunların dış müdahaleler olmadan bölge ülkelerince çözülmesi gerektiğini vurguladı. İki ülke arasında doğrudan hava kargo ticareti ve Ani Köprüsü'nün restorasyonu gibi somut adımların, bölgedeki bağlantısallığı ve kalıcı barışı tesis edeceği ifade edildi.

Ermenistan'ın başkenti Erivan'da "Fırtınaların İçinden Geçmek" temasıyla düzenlenen "Erivan Diyalog 2026" forumunda yapılan panelde, Türkiye'nin Ermenistan Normalleşme Süreci Özel Temsilcisi emekli Büyükelçi Serdar Kılıç, Ermenistan Ulusal Meclisi Başkan Yardımcısı Ruben Rubinyan, Gürcistan Dışişleri Bakan Yardımcısı Lasha Darsalia, Avrupa Birliği (AB) Güney Kafkasya ve Gürcistan Krizi Özel Temsilcisi Magdalena Grono ile Azerbaycan'daki Topchubashov Merkezi'nin Direktörü Rusif Huseynov yer aldı.

Kılıç, "Dönüm Noktasındaki Güney Kafkasya: Barış ve İşbirliği İhtimalleri" panelindeki konuşmasında, etkinlikte çok dostça bir ortam olduğunu belirterek, normalleşme sürecinde de iki ülke arasındaki dostluk, anlayış ve şeffaflıktan memnuniyet duyduklarını dile getirdi. Rubinyan'ın her zaman yapıcı tekliflerle geldiğini ve birçok konuyu ele aldıklarını anlatan Kılıç, bu sürecin başında bu noktaya kadar gelebileceklerini hayal edemediklerini söyledi.

Kılıç, "normalleşme" tanımlamasının yanlış olduğunu ve şu anda iki ülke arasında bir "güven inşa etme" sürecinin ilerlediğini kaydederek, Türkiye ile Ermenistan arasındaki ilişkilerin tamamen normalleşmesine yönelik atılacak adımlar için güven inşa etmeye çalıştıklarını söyledi. Öte yandan "normalleşme ya da güven inşa sürecinin" bölgede bağlantısallığa yönelik genel girişimlerden ayrıştırılamayacağına işaret eden Kılıç, bağlantısallığın da yalnızca ulaşım gibi alanlarla sınırlandırılmaması gerektiğine dikkati çekti. Kılıç, bağlantısallık konusunda daha kapsamlı bir yaklaşımın olması gerektiğinin altını çizerek, bölgede barış ve istikrarın sağlanmasına yönelik de kapsamlı bir bakış açısının gerekliliğine işaret etti. Bu tür tekliflerin nereden geleceğine ilişkin Kılıç, "İlişkileri geliştirmek, bölgede uzun vadeli ve kalıcı barış ve istikrar sağlamak için fikirler bölgeden (ülkelerinden) gelmeli. Bu anlamda bir sahiplenme hissini göstermeliyiz." değerlendirmesinde bulundu.

Kılıç, bölgede üçüncü tarafların müdahil olduğu örneklere atıfta bulunarak, "Bölgenin uzun vadeli stratejik çıkarlarını, kısa vadeli taktiksel oyunlara kurban edecek hiçbir üçüncü tarafa veya hiç kimseye izin vermemeliyiz." dedi. ABD'nin Azerbaycan ile Ermenistan arasındaki anlaşma gibi bazı konularda yapıcı katkıları olduğuna ve bunların önem teşkil ettiğine değinen Kılıç, diğer örneklere bakıldığında onların bölgede bu şekilde bir anlayış sağlama yönünde katkıda bulunmadığını ifade etti. Kılıç, bölgesel tecrübeye ve uzmanlığa büyük önem atfettiğini belirterek, bölge ülkelerinin kendi sorunlarını ve bunlara nasıl çözüm sağlanabileceğini bildiğini söyledi. Bölge ülkelerinin özellikle ekonomi alanında desteğe ihtiyaç duyması durumunda dış güçlere yönelebileceğine işaret eden Kılıç, normalleşme sürecinde Ermenistan tarafına onlarca teklifte bulunduğunu, bunların Ermenistan'daki yaşama ve ülkenin daha iyi bir geleceği olmasına katkıda bulunmayı amaçladığını anlattı. Ermenistan ile ortak bir çalışma anlayışı olduğuna ve aslında kabul edilse de edilmese de iki ülke halklarının aynı kültürden geldiklerine işaret eden Kılıç, Ermenistan'da evinde gibi hissettiğini, insanların benzer gözüktüğünü ve düşündüğünü, yemeklerin bile benzediğini dile getirdi.

Ermenistan Ulusal Meclisi Başkan Yardımcısı Rubinyan da Azerbaycan ile Ermenistan'ın çatışma halinden çıkıp ilişkileri iyileştirdiğinin altını çizerek, uzun yıllar sonra ilk defa iki tarafın da sınır hattında asker kaybetmediği bir dönemden geçtiklerine dikkati çekti. Azerbaycan'ın kendi toprakları üzerinden Ermenistan'a doğru giden mal geçişine yönelik kısıtlamaları kaldırdığını ve tarafların direkt ticarete başladığını hatırlatan Rubinyan, taraflar arasındaki ticaretin eskiden hayal bile edilemediğini kaydetti.

Rubinyan, Türkiye ile normalleşme sürecinin 2022'de başladığını anımsatarak, "Bizce Ermenistan-Türkiye normalleşme sürecinde de olumlu ve büyük adımların atılmaya başlanmasının zamanı geldi." diye konuştu. Türkiye-Ermenistan karşılıklı uçuşlarının devam ettirilmesi, doğrudan hava kargo ticaretinin başlatılması ve Ani Köprüsü'nün ortak restorasyonuna ilişkin mutabakat zaptının imzalanması gibi olumlu adımların önem arz ettiğini vurgulayan Rubinyan, Ermenistan-Türkiye normalleşme sürecinde daha iyi ilerleme kaydetmek için tarihi bir fırsatın elde edildiğini belirtti.

Rubinyan, Türkiye, Gürcistan ve Azerbaycan'ın birbirine demir yoluyla bağlıyken Ermenistan'ın bu bağlantı zincirinden kopuk olduğunu, bunun gerçekleşmesinin hem bu ülkeler hem de Avrupa Birliği (AB) için büyük fırsatlara vesile olacağını söyledi.

Tarafların hepsinin panelde bir araya gelmesinin doğru yönde olduklarını gösterdiğini dile getiren Rubinyan, "AB ve Türkiye'nin önümüzdeki yıllarda, aylarda, haftalarda hatta belki de günlerde Güney Kafkasya'da çok olumlu bir rol oynayacağına inanıyorum." ifadesini kullandı.