ABD ile İran arasındaki savaşta belirsizlik devam ederken tüm dünyada patlak veren jet yakıtı krizine karşı havacılık sektörü alternatif yakıt kullanımına hazırlanıyor.

Avrupa Birliği'nin (AB) uçuş emniyeti kurumu, Orta Doğu'daki kriz nedeniyle Avrupa'da yaygın kullanılan Jet A-1 tipi havacılık yakıtında yaşanabilecek arz sıkıntısına karşı Jet A tipi yakıt kullanımına ilişkin güvenlik tavsiyeleri yayımladı. Köln merkezli Avrupa Havacılık Emniyeti Ajansının (EASA) bilgi bülteninde Orta Doğu ve Basra Körfezi'ndeki durumun Avrupa'da geleneksel olarak kullanılan Jet A-1 tipi havacılık yakıtının tedarikini etkilediğine işaret edildi.

Bültende, "Bu nedenle havacılık ve yakıt tedarik sektöründeki paydaşlar, olası yakıt açığını gidermek amacıyla dünyanın farklı bölgelerinden temin edilen Jet A tipi yakıtın kullanımının uygulanabilirliğini değerlendiriyor." ifadesi kullanıldı. EASA'nın Jet A-1 kullanılan ortamda Jet A tipi yakıtın güvenli şekilde yönetilmesine rehberlik etmeyi amaçladığına değinilen bültende, "Jet A tipi yakıt halihazırda Kuzey Amerika'da, Avrupa'ya yapılan uçuşlar da dahil olmak üzere kullanılıyor. Ancak geleneksel olarak Jet A-1 kullanılan pazarlarda bu yakıtın devreye alınmasının dikkatli şekilde yönetilmesi gerekiyor." ifadesi yer aldı.

Bültende, operatörlerin yakıt özelliklerindeki farklılıkların farkında olması gerektiği, özellikle Jet A yakıtının Jet A-1'e kıyasla daha yüksek maksimum donma noktasına sahip olduğuna dikkat çekilerek, hava yolu şirketlerinin, havalimanlarının ve ilgili hizmetleri sunanların söz konusu farklılıklardan kaynaklanan tüm riskleri doğru şekilde yönetmesi gerektiği belirtildi.

AB Komisyonu, bugün krizin havacılık sektörü üzerindeki etkilerini hafifletmeye yardımcı olabilecek mevcut AB kuralları kapsamındaki esneklikleri açıklayan bir kılavuz yayınladı. Orta Doğu’da çatışmaların sürmesi halinde ortaya çıkabilecek olası jet yakıtı kıtlığının etkilerini ele alan kılavuz, mevcut AB kuralları kapsamında yakıt ikmal yükümlülükleri, yakıt ek ücretleri, havaalanı slotları, kamu hizmeti yükümlülükleri ve hava yolu yolcu haklarına ilişkin düzenlemeleri açıklığa kavuşturdu. Kılavuzda, uçuş iptallerinden etkilenen yolcuların mevcut hava yolu yolcu haklarından yararlanmaya devam edeceği belirtilerek, yolcuların bilet ücretinin iadesi, alternatif güzergaha yönlendirme ve son dakika iptallerinde tazminat hakkına sahip olduğu ifade edildi.

Hava yolu şirketlerinin yalnızca iptalin yerel yakıt kıtlığı gibi olağanüstü koşullardan kaynaklandığını kanıtlaması halinde tazminat ödemeden muaf tutulabileceği kaydedilen kılavuzda, AB Komisyonunun, yüksek yakıt fiyatlarını tek başına olağanüstü durum olarak değerlendirmeyeceği bildirdi. Kılavuzda, AB kuralları kapsamında, şirketlerin nihai bilet fiyatlarını önceden göstermek zorunda olduğu anımsatılarak, bu nedenle yakıt ek ücreti gibi ilave bedellerin sonradan geriye dönük şekilde uygulanamayacağının altı çizildi. AB Komisyonunun bazı hava yolu hatlarının kapanmasını önlemeye yardımcı olmak amacıyla, düzenlemeler kapsamındaki yüzde 90'lık yakıt ikmal zorunluluğuna muafiyet tanıyabileceği anımsatılan kılavuzda, havalimanı slotlarına ilişkin olarak da yakıt tedarik sorunları nedeniyle şirketlerin normal iniş-kalkış slot kullanım yükümlülüklerinden muaf tutulabileceği ifade edildi.

Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği (IATA), Orta Doğu’daki savaşın sürmesi halinde dünyanın bazı bölgelerinde havacılık yakıtı sıkıntısı yaşanabileceğini belirterek, Avrupa'da alternatif olarak Jet A yakıtı kullanımının sektör için önemli esneklik sağlayabileceğini bildirdi. IATA Uçuş ve Teknik Operasyonlar Direktörü Stuart Fox tarafından yayımlanan değerlendirmede, Orta Doğu’daki savaş nedeniyle küresel havacılık yakıtı tedariki üzerindeki baskının arttığına işaret edildi. Mevcut durumda ticari havacılıkta ağırlıklı olarak Jet A-1 ve Jet A olmak üzere iki temel yakıt türünün kullanıldığı belirtilen değerlendirmede, Jet A-1’in uluslararası operasyonlarda standart yakıt olduğu, Jet A'nın ise daha çok Kuzey Amerika'da kullanıldığı kaydedildi. Değerlendirmede Avrupa'daki hava yolu şirketlerinin gerektiğinde Kanada’daki taşıyıcılar gibi Jet A ile Jet A-1 arasında geçiş yapabilecek şekilde operasyonlarını sürdürebileceğine dikkat çekildi.

Orta Doğu'daki çatışmalar ve Hürmüz Boğazı'ndan sevkiyatların aksaması nedeniyle Avrupa'da petrol ve doğal gaz fiyatlarında hızlı artış yaşandı. Avrupa'da özellikle jet yakıtı fiyatları geçen yıla göre iki katından fazla arttı. AB rafinerileri normal şartlarda jet yakıtı tüketiminin yüzde 70'ini karşılayabiliyor. Kalan kısmı ise özellikle Orta Doğu ve Körfez ülkelerinden ithal ediliyor. Uluslararası Enerji Ajansı Başkanı Fatih Birol, geçen ay Avrupa'nın kısa süre içinde jet yakıtı kıtlığı riskiyle karşı karşıya kalabileceği uyarısında bulunmuştu.

Hollanda merkezli hava yolu şirketi KLM, artan yakıt maliyetleri nedeniyle bu ay Avrupa içinde 160 uçuşu iptal edeceğini açıkladı. Alman hava yolu şirketi Lufthansa da maliyet baskıları nedeniyle iştiraki CityLine'ın faaliyetlerini durdurma kararı aldı. Lufthansa ayrıca, jet yakıtı fiyatlarındaki artış nedeniyle ekim ayına kadar planlanan 20 bin kısa mesafeli uçuşu iptal edeceğini duyurdu. Düşük maliyetli hava yolu şirketleri Ryanair ve EasyJet ile turizm şirketi TUI, olumsuz pazar koşulları nedeniyle yıl sonu tahminlerini aşağı yönlü revize etti.