Bilecik'te, Osmanlı'nın kurucusu Osman Gazi tarafından 1300'lü yılların başında fethedilen ve zamanla yıkılan Söğüt Derbendi Kalesi, Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi (BŞEÜ) İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Tarih Bölümü'nde yürütülen tez çalışmasıyla ortaya çıkarıldı.

BŞEÜ İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Tarih Bölümü Başkan Yardımcısı Prof. Dr. Refik Arıkan'ın danışmanlığında doktorasını tamamlayan Mehmet Can Çetin tarafından yürütülen araştırma yaklaşık 4 yıl sürdü. Araştırmada, il genelinde Osman Gazi döneminde fethedilen kaleler ile askeri güzergahlar üzerine yoğunlaşan Çetin, hem arşiv belgeleri hem de sahadaki gözlemlerle Osmanlı kroniklerinde geçen yerleşim yerlerinin izini sürdü.

Çetin, araştırmaları sonucu, tarihi kaynaklarda yerleşim yeri olarak geçen Bilecik'in Söğüt bölgesinde, Dereboyu köyünden 5 kilometre uzaklıktaki alanın, Osman Gazi tarafından 1300'lü yılların başında fethedilen Söğüt Derbendi Kalesi olduğunu tespit etti. Çetin, yaptığı saha araştırmasında da Bilecik, Söğüt ve Sakarya Nehri hattını gözetleyebilecek yüksek ve stratejik bir noktada konumlanan kaleden geriye bazı arkeolojik malzeme kalıntılarının kaldığını belirledi.

Çalışmalar kapsamında tez ve makaleler hazırladıklarını aktaran Arıkan, şöyle konuştu: "Derbent kelimesi, yol geçişlerini kontrol eden kritik noktalardaki küçük güvenlik yapıları için kullanılır. Söğüt Derbendi Kalesi, Söğüt'ü hem Bilecik'e bağlayan aynı zamanda İstanbul'dan gelip Söğüt'e uzanan yolun kesiştiği alana kurulmuş, kuruluş döneminde de çok önemli bir yere sahip ve stratejik bir noktada yer alıyor. Kale, Osmanlı'nın kuruluş döneminde önemli işlevler üstlenmiş. Hem yolların güvenliğini sağlıyor hem Osmanlı kuvvetlerinin sefere çıkışında güvenliği temin ediyor hem de yaz aylarında yaylaya çıkan Osmanlılar için önemli bir koruma noktası olarak öne çıkıyor."

Mehmet Can Çetin de 2013 yılından bu yana bölgede Osmanlı kuruluş tarihi üzerine saha ve coğrafya çalışmaları yürüttüklerini dile getirdi. Söğüt Derbendi Kalesi'nin, Söğüt'ün Dereboyu köyü sınırlarında bulunduğunu ve köyün ilçe merkezine yaklaşık 5 kilometre mesafede yer aldığını belirten Çetin, bölgenin Osmanlı tahrir ve vakıf kayıtlarında eski bir yerleşim olarak geçtiğini ifade etti.