İran ile ABD-İsrail hattında kırılgan şekilde süren ateşkes, sahadaki yeni saldırı iddialarıyla yeniden tartışmalı hale geldi. Uzayan çatışma ve Hürmüz Boğazı üzerindeki baskı, küresel enerji piyasalarında tarihi bir petrol krizinin kapısını aralayabilecek yeni bir döneme işaret ediyor.

İran merkezli gerilim, yalnızca askeri cephede değil, küresel ekonomi üzerinde de giderek daha ağır bir baskı yaratıyor. Başlangıçta kısa sürede sona ereceği düşünülen çatışmanın uzaması, enerji arzı ve deniz ticareti üzerindeki riskleri büyütürken, özellikle Hürmüz Boğazı çevresindeki her yeni askeri hareketlilik petrol piyasalarında alarm seviyesini yükseltiyor.

Hoover Enstitüsü üyesi ve tarihçi Niall Ferguson, bu hafta yazdığı bir yazıda , Ukrayna'daki savaşın bir süre önce kanıtladığı ve İran'la yaşanan mevcut çatışmanın da doğrulamak üzere olduğu şeyi şöyle özetledi: "Savaşlar her zaman düşündüğünüzden çok daha kısa sürede başlar ve düşündüğünüzden çok daha uzun sürer."

İran'daki çatışma şu ana kadar 69 gün sürdü; bu süre, neredeyse dört yıl üç ay süren Ukrayna Savaşı'na kıyasla çok daha kısa. Ancak, beklenenden çok daha uzun sürdü. İran ordusunun, dünyanın en gelişmiş askeri teknolojilerinden bazılarını içeren ABD-İsrail ortak hava harekatına karşı sadece birkaç gün dayanması bekleniyordu.

Bugün itibariyle ABD Başkanı Donald Trump ateşkesin devam ettiğini ilan etti, ancak durumu belirsiz olmasa da kırılgan. Perşembe günü, üç ABD muhrip gemisine İran füzeleri, insansız hava araçları ve bir grup küçük savaş gemisinin saldırmasıyla ateşkesin durumu daha da tehlikeli bir hal aldı.

ABD donanma gemilerinden hiçbiri vurulmadı, ancak ABD kuvvetleri, İran'ın İslam Devrim Muhafızları Ordusu'nun (İDGK) fırlatma üsleri ve komuta merkezleri olarak tanımlanan yerlerini de içeren İran hedeflerine misilleme saldırıları düzenledi. Her iki taraf da karşılıklı suçlamalarda bulundu, ancak bu ateş alışverişi uygunsuz bir anda gerçekleşti.

İran'ın o dönemde tüm düşmanlıkları sona erdirmek için ABD'nin bir teklifini değerlendirdiği bildirilmişti . Ancak Cuma sabahı erken saatlerde Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) Savunma Bakanlığı, hava savunma birliklerinin İran'dan gelen füze ve insansız hava aracı saldırısına karşı "aktif olarak müdahale ettiğini" açıkladı.

Aynı sıralarda, İran devlet medyası Hürmüz Boğazı'nda "patlamalar" olduğunu ve bunların "düşmanla" "çatışma" olduğunu bildirdi. İran medyası ayrıca Tahran'da da patlamalar olduğunu bildirdi. İran'ın en üst düzey askeri komutanlığından yapılan açıklamada, ABD'nin "hava saldırılarının" Bandar Khamir, Sirik ve Qeshm Adası kıyılarını da vurduğu belirtildi.

Son birkaç gündür Trump, İran'daki savaşın "çabuk biteceğini" söylüyor. ABD haber kuruluşu Axios'un Beyaz Saray kaynaklarına dayandırdığı haberlerde, İran ile 14 maddelik bir mutabakat zaptı üzerinde anlaşmaya varılmaya yakın olunduğu belirtildi . Washington, bu mutabakat zaptının, savaş başlamadan önce İran ile yürütülen ayrıntılı nükleer müzakereler için nihai bir anlaşmanın başlangıç ​​noktası olmasını bekliyor.

Ancak Çarşamba günü İran Dışişleri Bakanlığı sözcüsü, bu ABD önerisinin henüz değerlendirme aşamasında olduğunu ve Tahran'ın vardığı sonuçları ABD-İran müzakerelerine ev sahipliği yapan Pakistanlı arabuluculara ileteceğini söyledi.

Pakistan Dışişleri Bakanı, ülkesinin "bu ateşkesi savaşın kalıcı bir şekilde sona ermesine dönüştürmeye çalıştığını" söyledi; ancak İran parlamentosunun ateşli bir temsilcisi, bu düşmanlıkların hızlı bir şekilde sona ermesi şansını baltalamaya kararlı görünüyor.

İran parlamentosunun ulusal güvenlik ve dış politika komisyonu sözcüsü İbrahim Rezai, daha sonra X platformunda İran'ın "tetiğe basmaya hazır" olduğunu yazdı ve ABD'nin "teslim olmaması ve gerekli koşulları sağlamaması" durumunda İran'ın "sert ve pişmanlık uyandıracak bir karşılık vereceği" uyarısında bulundu. 14 maddelik muhtırayı ise "sadece bir dilek listesi" olarak nitelendirdi.

Dolayısıyla, iki taraf eskisinden de daha uzak görünüyor. Dışişleri Bakanı Marco Rubio'nun daha önce yaptığı, Destansı Öfke Operasyonu'nun sona erdiği ve hedeflerine ulaşıldığı yönündeki açıklamalarına rağmen, her iki taraf da şiddetin tırmandırılması tehdidinde bulundu.

Zaman daralıyor: Petrol krizi giderek büyüyor. İki taraf pozisyon kapmak için mücadele ederken ve ateşkes her geçen dakika daha da sorunlu hale gelirken, zaman hızla geçiyor. Önde gelen bir ABD finans piyasaları firmasının yakın tarihli bir değerlendirmesine göre , Hürmüz Boğazı kapalı kaldığı her gün, "dünya ticari stoklarını, stratejik rezervlerini ve daha önce gemilerde depolanan ham petrolü tüketiyor ve bu kaynaklar artık azalıyor."

Aynı değerlendirme, büyük bir ABD petrol ve doğalgaz şirketinin finans müdürünün bir hafta önce Bloomberg TV'ye verdiği demeçte şu sözlerine yer veriyor: "Geriye çok az bir tampon kaldı... Eşi benzeri görülmemiş aksaklıklara ve dünyanın petrol ve doğalgaz arzına bakarsanız, piyasa henüz bunun tam etkisini görmedi."

Ateşkes bozulmasa ve müzakereler yeniden başlasa bile, iki taraf arasında hızlı bir çözüm olasılığı düşük. Geçtiğimiz Perşembe günü Reuters haber ajansı, İran Dışişleri Bakanlığı sözcüsü İsmail Bağhay'ın şu sözlerini aktardı: "Arabulucu kim olursa olsun, kısa sürede bir sonuca ulaşmayı beklemek, bence pek gerçekçi değil."

Bu arada Trump'a, haber ajansının "İran'ı çatışmaya son vermek için müzakereye zorlamak amacıyla bir dizi yeni askeri saldırı planı" olarak tanımladığı konular hakkında bilgi verildi. Finans firmasının değerlendirmesinin sonucu olarak şu ifadeler yer alıyor: "[ABD-İran] arasında hiçbir görüşme yapılmıyor; görüşmeler olsa bile hızlı olmayacak; ve ABD, görüşmeleri daha da teşvik etme umuduyla İran'a saldırmak isterse, İran da ABD Donanmasını hedef alarak karşılık verecektir."

Sonuç olarak, iyimserlik için pek fazla yer kalmamış gibi görünüyor. Bu arada, ekonomik baskılar artmaya devam ediyor. Trump'ın bir hafta içinde Çin Komünist Partisi Genel Sekreteri Xi Jinping ile bir zirve yapması planlanırken ve Xi'nin Dışişleri Bakanı Wang Yi'nin de iki liderin görüşmesinden önce bir anlaşmayı sonuçlandırmaya çalıştığı bildirilirken, durumun daha da kötüye gidebileceğine inanmak için her türlü neden var. Haber Kaynağı: The National Interest