Milattan önceki yıllardan beri güneş tapınağı olarak kullandıldığı bilinen bir mabedin üzerine 3. yüzyılda kurulan Meryem Ana Süryani Kadim Kilisesi, Diyarbakır'ın en eski tarihi yapılarından birisidir.

Milattan önceki yıllardan beri güneş tapınağı olarak kullandıldığı bilinen bir mabedin üzerine 3. yüzyılda kurulan Meryem Ana Süryani Kadim Kilisesi, Diyarbakır'ın en eski tarihi yapılarından birisidir.

Süryani Ortodoks diye de bilinen "Yakubi" mezhebine ait olan bu kilise, bugün de varlığını faal olarak sürdüren kiliselerden biridir.

Ana kiliseyle birlikte kütüphane, patriklik konutu, misafirhane ve lojmanlardan oluşan yapılar topluluğudur ve üç avlusu vardır.

Pek çok tarihi eseri bünyesinde barındıran kilisede, ceviz ağacından yapılmış kapılar, azizlere ait tablolar, el işi gümüş kandiller oldukça dikkat çekicidir.

Süryani kilise kültürünün bir parçası olan patrik mezarlarının kilise içine yerleştirilmesi geleneği, bu kilise için de geçerlidir.

Çeşitli zamanlarda kilisede görev yapmış ve görevi başındayken ölen pek çok patriğin ve rahibin mezarları halen kilise içinde korunmaktadır.

Kilise, Patrik 4. Diyonosiyos’un, patriklik merkezini M.S. 1034 yılında Diyarbakır Meryem Ana Kilisesi’ne taşımasıyla, 11. yüzyıldan 19. yüzyılın sonlarına kadar çeşitli tarihlerde Süryani Patrikhanesi olarak cemaate hizmet etmiştir.

1933 yılında Mardin Abraşiyesi olan Mardin Süryani Kadim Metropolitliğine bağlanmıştır ve halen bu Metropolitliğin üyesidir.