S-400 hava savunma sistemini tedarik etmesi üzerine birçok yaptırıma maruz kalan Türkiye'ye F-35 savaş uçakları verilmemişti. Parası ödendiği halde verilmeyen uçaklar ABD'nin başına bela olmaya devam ediyor.

GDH Haber'de yer alan habere göre, Lockheed Martin, F-35 savaş uçaklarında bakım süreçlerini aksatan fren kaynaklı ısınma sorununu çözmek amacıyla 100 milyon dolarlık yeni bir sözleşme aldı. Sözleşme kapsamında toplam 1.459 adet fren sistemi ısı emici (heat sink) tedarik edilecek. ABD Deniz Hava Sistemleri Komutanlığı (NAVAIR) tarafından verilen sözleşmenin, F-35 filosunda uzun süredir devam eden termal yönetim sorunlarının azaltılmasını ve uçakların görev hazırlık oranlarının artırılmasını hedeflediği belirtildi.

Sözleşme kapsamında üretilecek 1.459 adet ısı emicinin 1.075’i F-35A varyantı, 384’ü ise kısa kalkış ve dikey iniş kabiliyetine sahip F-35B varyantı için kullanılacak. Çalışmaların Indiana eyaletinin South Bend kentinde yürütüleceği ve teslimatların Mart 2030’a kadar tamamlanacağı açıklandı.

F-35’lerin iniş sırasında yüksek hız ve ağırlık nedeniyle fren sistemlerinde ciddi miktarda ısı oluştuğu belirtilirken, bu ısının yeterince dağıtılamamasının çevredeki aviyonik bileşenler, sensörler ve kablolama sistemleri üzerinde olumsuz etkiler yarattığı ifade edildi. Sözleşme dokümanlarında, yeni parçaların “mevcut termal yönetim kısıtlamalarının giderilmesi” ve “kritik aviyonik sistemlerin güvenilirliğinin korunması” amacıyla tedarik edildiği belirtildi.

F-35 programı, son yıllarda bakım ve depo seviyesi onarım kapasitesiyle ilgili ciddi sorunlarla gündeme gelmişti. ABD Sayıştayı’nın (GAO) 2023 raporuna göre F-35 filosunun görev yapabilirlik oranı yaklaşık yüzde 55 seviyesinde kalmıştı. Özellikle fren sistemi bakım süreçlerinin karmaşıklığı nedeniyle uçakların aylarca bakım tesislerinde beklediği, kullanılabilir parça eksikliğinin ise operasyonel filolardaki uçak sayısını doğrudan etkilediği ifade ediliyor. Yeni ısı emicilerin, bakım döngüsündeki uçakların tekrar hizmete dönüş süresini azaltmasının hedeflendiği kaydedildi.

100 milyon dolarlık finansmanın: 44 milyon doları ABD Hava Kuvvetleri, 29 milyon doları ABD Donanması, 11 milyon doları Yabancı Askeri Satış (FMS) müşterileri, 17 milyon doları ise F-35 program ortağı ülkeler tarafından karşılanacak. Sözleşme bedelinin tamamının imza aşamasında tahsis edildiği ve bütçenin mevcut mali yıl sonunda geçerliliğini yitirmeyeceği bildirildi.

Uzmanlar, fren sistemi için alınan bu önlemin F-35 programındaki daha geniş kapsamlı termal yönetim sorunlarının yalnızca bir bölümünü oluşturduğunu değerlendiriyor. F-35’in Güç ve Termal Yönetim Sistemi’nin (PTMS), özellikle Block 4 modernizasyon paketiyle birlikte artacak radar ve elektronik harp yüklerini taşımakta zorlandığı belirtiliyor. Collins Aerospace ve Honeywell’in yeni nesil soğutma çözümleri üzerinde çalıştığı, ancak bu sistemlerin en erken 2030-2032 döneminde hizmete girmesinin beklendiği ifade ediliyor. Bugün dünya genelinde 19 ülke tarafından kullanılan F-35 filosunun toplam büyüklüğü 1.100 uçağı aşarken, devam eden üretimle birlikte bakım ve lojistik yükünün daha da artacağı değerlendiriliyor.