Hürmüz Boğazı’ndaki gerilimin sürdüğü ve küresel petrol stoklarının hızla azaldığı bir ortamda, uzmanlar petrol fiyatlarında sert bir yükseliş riskine dikkat çekiyor. Yapılan değerlendirmelerde, varil fiyatının 150 dolar seviyesini aşabilecek bir şok senaryosunun dünya ekonomisi ve finans piyasalarında ciddi dalgalanmalara yol açabileceği uyarısı yapılıyor.

Hürmüz Boğazı'ndan tanker trafiğini yeniden başlatmaya yönelik bir anlaşmanın hâlâ sağlanamaması nedeniyle küresel petrol stokları tehlikeli derecede düşük seviyelere geriliyor. Sektör yöneticileri ve analistler, önümüzdeki haftalarda petrol fiyatlarında yeni bir şok yaşanabileceği ve bunun finansal piyasaları da sarsabilecek boyutta olabileceği uyarısında bulunuyor.

Bazı uzmanlar, petrol fiyatlarındaki yeni yükseliş dalgasının ekonomik büyüme, tahvil faizleri ve hisse senedi piyasalarındaki yükseliş trendi için ciddi risk oluşturabileceğini düşünüyor. Exxon Mobil Başkan Yardımcısı Neil Chapman, 28 Mayıs'ta New York'ta düzenlenen Bernstein Konferansı'nda yaptığı açıklamada, "Eşi benzeri görülmemiş stok seviyelerine yaklaşıyoruz. Gerçekten çok, çok düşük seviyelerden bahsediyorum. Bunun iki hafta mı üç hafta mı süreceği tartışılabilir. Ancak o noktaya ulaştığınızda fiyatların fırladığını göreceksiniz" dedi.

Chapman, stokların biraz daha düşmesi halinde dünya genelinde ticareti yapılan ham petrolün yüzde 60'ından fazlasının fiyatlanmasında kullanılan Brent petrolünün varil fiyatının 150 ila 160 dolara çıkabileceğini söyledi.

İran ile süren savaş nedeniyle arzın dünyanın büyük bölümüne ulaşamamasına rağmen, son dört ayda ham petrol stokları ve stratejik rezervlerden yapılan satışlar fiyatları bir ölçüde kontrol altında tuttu. Hürmüz Boğazı fiilen kapalı kalmasına rağmen petrol vadeli işlemleri 100 doların altında işlem görüyor.

ABD Başkanı Donald Trump günlerdir boğazın yeniden açılmasına yönelik bir anlaşmanın yakın olduğunu söylese de şu ana kadar somut bir sonuç alınamadı ve petrol sektöründen gelen uyarılar giderek sertleşti. Uluslararası Enerji Ajansı'nın petrol sanayisi ve piyasalar bölümü başkanı Toril Bosoni, salı günü yaptığı açıklamada, mevcut stok erime hızının devam etmesi halinde küresel petrol stoklarının yaz aylarında yakıt talebinin zirve yaptığı dönemde kritik seviyelere gerileyebileceğini söyledi.

Rosenberg Research Başkan Yardımcısı ve kıdemli piyasa stratejisti Mehmet Beceren ise, "Tampon stoklar inceldikçe fiyatlar dengeleme görevini üstlenmek zorunda kalacak. Bu da ya tüketicilerin daha fazla ödemesi ya da talebin düşmesi anlamına geliyor" dedi. Beceren, kırılma noktasına haziran sonuna kadar ulaşılabileceğini belirtti. JPMorgan'ın Data Assets and Alpha ekibi de Hürmüz Boğazı'ndaki petrol akışının savaş öncesi seviyelere dönmemesi halinde haziranın ikinci yarısında petrol fiyatlarında hızlı bir yükseliş görülebileceği öngörüsünde bulundu.

ABD Enerji Enformasyon İdaresi'nin verilerine göre, dünyanın en büyük petrol üreticisi olan ABD'de stratejik petrol rezervleri dahil ham petrol stokları 29 Mayıs haftasında 791 milyon varile gerileyerek Şubat 2024'ten bu yana en düşük seviyeyi gördü. ABD'nin ham petrol stokları savaşın başlangıcından bu yana yaklaşık 64 milyon varil azaldı ve üst üste sekiz haftadır düşüş gösteriyor. ABD, fiyat artışlarını frenlemek amacıyla Uluslararası Enerji Ajansı'nın koordinasyonunda yürütülen ve toplam 400 milyon varillik rekor petrol salımını içeren plan kapsamında stratejik rezervlerinden 172 milyon varil petrol piyasaya sürüyor. Bu rezerv satışları ve Çin'in deniz yoluyla gerçekleştirdiği ham petrol ithalatının mayıs ayında son 10 yılın en düşük seviyesine gerilemesi, arz şokunun etkilerini kısmen hafifletti. Dubai merkezli petrol tüccarı Shohruh Zukhritdinov, "İkinci bir fiyat şoku riski gerçek. Ancak bunun nedeni doğrudan Hürmüz'ün kapanmasından ziyade, mevcut tampon mekanizmalarının tükenmesi olabilir" dedi.

JPMorgan analistleri de ABD stratejik rezervlerinden yapılan satışlar, yakıt ikamesi ve fiyat artışını sınırlayan diğer etkenlerin, krizin uzaması halinde yeterli olmayabileceğini belirtti.

Ekonomiye zincirleme etkiler Yatırımcılar, çatışmanın petrol fiyatlarına kalıcı bir jeopolitik risk primi eklediğini ve bunun enflasyon, tahvil faizleri ve tüketici harcamaları üzerinde zincirleme etkiler oluşturabileceğini ifade ediyor. Northern Trust Asset Management Baş Yatırım Stratejisti Joseph Tanious, son gelişmelerin enerji piyasalarında kalıcı yapısal bir değişime işaret ettiğini söyledi. Tanious, "Hürmüz Boğazı artık kalıcı bir jeopolitik darboğaz olarak kabul ediliyor" diyerek, gerilim azalsa bile savaş öncesindeki 70 doların altındaki petrol fiyatlarına dönüşün zor göründüğünü belirtti.

Bu durumun küresel etkilerinin eşit olmayacağını ifade eden Tanious, Avrupa ve Asya'nın enerji enflasyonuna karşı daha kırılgan kalacağını, net enerji ihracatçısı olan ABD'nin ise görece daha korunaklı olduğunu söyledi. Vanguard Kıdemli Ekonomisti Adam Schickling ise yüksek petrol fiyatlarının ABD ekonomisi için "ılımlı bir engel" oluşturduğunu, ancak ülkenin güçlü petrol üretimi ve yapay zekâ yatırımlarının bu baskıyı kısmen dengelediğini ifade etti. Vanguard'ın hesaplamalarına göre petrol fiyatının bir yıl boyunca varil başına 120 dolar seviyesinde kalması halinde ABD'nin ekonomik büyümesi yaklaşık 0,4 puan yavaşlayabilir.

Uzmanlar, hane halkı üzerindeki etkinin petrol fiyatının seviyesinden çok, ne kadar süre yüksek kaldığına bağlı olduğunu belirtiyor. Yakıt harcamalarının gelir içindeki payı geçmiş petrol krizlerine göre daha düşük olsa da bu koruma zamanla azalıyor. Osaic Baş Piyasa Stratejisti Phil Blancato, petrol fiyatlarının yaz sürüş sezonu boyunca önümüzdeki üç ay yüksek kalması halinde tüketici harcamalarının daha da yavaşlayabileceğini söyledi. Blancato, "Tüketici güveni zaten tarihi düşük seviyelerde. Petrol fiyatları üç ay daha bu seviyelerde kalır ya da kısa vadede daha da yükselirse, bunun ekonomide gerçek etkilerini görmeye başlarız" değerlendirmesinde bulundu ve yatırımcılara hisse senetleri dışındaki varlıklara da yönelerek portföylerini çeşitlendirmelerini tavsiye etti.