İran ile ABD arasındaki barış müzakereleri devam ederken Tahran yönetiminin yeni planında Türkiye detayı dikkat çekti. İranlı yetkililer İstanbul ve Çanakkale'yi mercek altına almaya başladı.

Aydınlık’a konuşan İranlı kaynaklar, ABD ile 14 maddelik anlaşmanın 12’sinde uzlaştıklarını ama birkaç konuda uzlaşamadıkları bilgisini verdi. Kaynaklar şunları aktardı:

“Anlaşma sağlayamadığımız birinci konu Hürmüz. Biz Hürmüz’ü Umman’la birlikte yöneteceğiz. Umman bunu kabul etti. Bunun üzerine Trump, Umman’a saldıracağını açıkladı. Bunu kabul etmiyorlar. Trump, ‘ben ne kazanacağım, benim kârım ne olacak?’ diyor. 3-4 günde bir bizi yokluyorlar; içimizde çatlak var mı, gücümüz ne durumda...

“Anlaşamadığımız ikinci konu ise nükleer çalışmalar. Uranyumu istiyorlar. Ne ABD’ye ne başka ülkeye vermeyiz. Ülkemizdeki uranyum miktarı 400 kilodan biraz fazla. Zenginleştirme oranı yüzde 60’tı. Bizim atom bombası yapmak gibi bir derdimiz yok. Anlaşırsak yüzde 20’ye düşüreceğiz. Bunu kabul etmiyorlar. Yüzde 5’e düşürmemizi istiyorlar. Ama sağlık alanında ilaç üretimi için yüzde 20 zenginleştirme şart. Bize ‘reaktörlerinizi yüzde 5 ile çalışacak şekilde güncelleyelim’ diyorlar. Biz de diyoruz ki: ‘Bunu getirin uygulayın 5 yıl ya da 10 yıl geçsin bakalım, eğer çalışıyorsa kabul edebiliriz. Ama şimdi hemen yüzde 5’e düşürmeyiz.’

Bölgede yeni bir çatışma ihtimaline önce Körfez ülkelerinin karşı çıktığını söyleyen İranlı kaynaklar, şöyle devam etti:

“Körfez ülkeleri Suudi Arabistan, Katar hatta Birleşik Arap Emirlikleri bile Amerika’ya ‘durun’ diyor. Yeni bir çatışma istemiyorlar. Savaş öncesi daha önce size de aktardığımız gibi hiç gün yüzüne çıkmamış hazırlıklarımız vardı, savaşta bunları kullandık ve herkes gördü.”

Hürmüz Boğazı’nın savaştan sonraki statüsü için yasal düzenleme hazırlıklarının da hızla sürdüğünü aktaran kaynaklar, şu bilgileri verdi: “Dünya genelinde boğaz geçiş örneklerini inceliyoruz. Bunun içinde başta Türkiye’nin İstanbul Boğazı ve Çanakkale Boğazı gibi modeller yer alıyor. Dışişleri Bakanlığımız bu çalışmanın yürütücüsü. Çeşitli ülkelerden uzmanlarla da görüş alışverişinde bulunuyoruz. Dışişleri Bakanlığının hazırladığı taslak Meclis’te onaylanacak. Bu bizim iç meselemiz. Aynı Türkiye’deki Mavi Vatan Yasası dışarıyı ilgilendirmediği, Türkiye’nin hak ve menfaatleri ile ilgili olduğu gibi, Hürmüz Yasası da başkasını ilgilendirmez. Daha sonra Hürmüz’ün karşı kıyısındaki Umman’la da anlaşacağız. Zaten Umman, ‘Savaşı siz kazandınız, biz de hakkımızı ve payımızı aldıktan sonra sorun yok.’ havasında.”

Montrö Boğazlar Sözleşmesi, Karadeniz’e kıyısı olmayan devletlerin savaş gemilerinin Boğazlar’dan geçişini ve Karadeniz’de kalma sürelerini oldukça katı kurallara bağlıyor. Türkiye bu hükümlerle bölgedeki askeri dengeyi ve güvenliği kontrol altında tutuyor.