Bu hafta dünyanın farklı bölgelerini sarsan deprem zinciri yıkıcı ve trajik sonuçlar doğurdu. Ancak uzmanlara göre aynı gün meydana gelen sarsıntılar birbirine bağlı değil ve yaşananlar jeolojik olarak açıklanabiliyor. Aynı gün Venezuela, Japonya ve ABD'de meydana gelen güçlü depremler "acaba bağlantılı mı?" sorusunu gündeme getirdi.

Bu hafta neler yaşandı? Haftanın en yıkıcı depremi Venezuela'da meydana geldi. Ülkenin kuzey kıyısı açıklarında, yalnızca 39 saniye arayla 7,2 ve 7,5 büyüklüğünde iki güçlü deprem meydana geldi. Yüzlerce kişinin hayatını kaybettiği depremler büyük yıkıma yol açtı. Saatler sonra Japonya'nın kuzey açıklarında 6,9 büyüklüğünde bir deprem yaşandı. Ardından ABD'nin Kaliforniya eyaletinin kuzeyinde 5,6 büyüklüğünde bir sarsıntı kaydedildi. Filipinler ve Papua Yeni Gine çevresinde de çok sayıda küçük deprem meydana geldi. Depremlerin büyük bölümü, dünyadaki depremlerin yaklaşık yüzde 90'ının gerçekleştiği Pasifik Ateş Çemberi üzerinde meydana geldi. Venezuela ise Ateş Çemberi'nin dışında yer alıyor. Buradaki depremler, Karayip ve Güney Amerika tektonik levhalarının sınırında oluştu. Venezuela'da art arda meydana gelen iki büyük deprem, sismologların "sismik ikili" (seismic doublet) adını verdiği nadir olaylardan biri olarak değerlendiriliyor.

Sismik ikili (Seismic Doublet) Yaklaşık aynı büyüklükte iki depremin birbirine çok yakın zaman ve mesafede meydana gelmesine "sismik ikili" deniyor. Artçı deprem (Aftershock) Büyük bir depremin ardından yer kabuğunun yeniden dengelenmesi sırasında meydana gelen daha küçük sarsıntılardır. Artçılar günlerce, haftalarca hatta aylarca sürebilir.

Deprem sürüsü (Earthquake Swarm) Belirgin bir ana depremin bulunmadığı, aynı bölgede meydana gelen çok sayıdaki deprem dizisine "deprem sürüsü" adı veriliyor. Bu durum, ana deprem-artçı deprem dizisinden farklıdır çünkü ortada açık şekilde baskın bir ana deprem bulunmaz. Gerilim transferi (Stress Transfer) Bir deprem sırasında oluşan gerilim değişikliklerinin yakındaki başka fayları harekete geçirme olasılığına "gerilim transferi" deniliyor. Ancak bu etki genellikle yalnızca yakın mesafelerde görülüyor; kıtalar veya okyanuslar arasında etkili olmuyor. Çarşamba günkü depremler bağlantılı mıydı?

Aynı gün dünyanın farklı bölgelerinde meydana gelen depremler sosyal medyada bunların bağlantılı olabileceği yönünde iddialara yol açtı. Ancak uzmanlara göre küresel ölçekte bir deprem zincirini destekleyen hiçbir bilimsel kanıt bulunmuyor. Rusya Bilimler Akademisi Deprem Tahmin Teorisi ve Matematiksel Jeofizik Enstitüsü Direktörü Pyotr Şebalin, Ren TV'ye yaptığı açıklamada Venezuela ve Japonya depremlerinin "tamamen tesadüf" olduğunu ve aralarında hiçbir bağlantı bulunmadığını söyledi. Şebalin, Venezuela'nın Karayip ile Güney Amerika levhalarının sınırında yer aldığını ve bu nedenle depremin şaşırtıcı olmadığını belirtti. Japonya'nın da aktif levha sınırlarında bulunduğunu ancak iki ülkenin farklı tektonik sistemlere sahip olması nedeniyle depremler arasında doğrudan bağlantı kurulamayacağını ifade etti. ABD'li uzmanlar da aynı görüşte. Kaliforniya Üniversitesi (UCLA) İnşaat ve Çevre Mühendisliği Bölümü öğretim üyesi Martin Hudson, The Guardian gazetesine yaptığı açıklamada, "Son 100 yılın deprem kayıtlarına baktığımızda bu kadar uzak mesafedeki depremlerin birbirine bağlı olduğu hiçbir örnek görmedik." dedi.

Neden aynı gün meydana geldiler? ABD Jeolojik Araştırmalar Kurumu'na (USGS) göre dünyada her yıl milyonlarca deprem meydana geliyor. Bunların büyük bölümü hissedilemeyecek kadar küçük oluyor. Ortalama olarak yılda yaklaşık 15 deprem 7,0-7,9 büyüklüğüne ulaşıyor. 8 ve üzerindeki büyük depremler ise yılda ortalama yalnızca bir kez meydana geliyor. Bu nedenle güçlü depremlerin bazen tamamen tesadüfen aynı gün yaşanması istatistiksel olarak mümkün görülüyor. USGS Deprem Tehlikeleri Programı yetkililerinden William Barnhart, "Dünyanın her yerinde her gün deprem oluyor. Bunların çoğu insanların yaşamadığı bölgelerde meydana geliyor. Bu hafta yaşananlar küresel bir deprem zinciri değil, sadece sıra dışı bir gün." ifadelerini kullandı.

Depremler önceden tahmin edilebilir mi? Bilim insanları yüksek riskli bölgeleri belirleyebiliyor, fay hatlarını izleyebiliyor ve uzun vadeli deprem olasılıklarını hesaplayabiliyor. Ancak bir depremin tam olarak hangi gün, hangi saatte, nerede ve hangi büyüklükte olacağını önceden tahmin etmek hala mümkün değil. Uzmanların yapabildiği tek şey deprem gerçekleştikten sonra tsunami uyarıları yapmak ve olası artçı depremler hakkında tahminlerde bulunmak.