Türkiye Güzel Sanat Eseri Sahipleri Meslek Birliği (GESAM), Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi'nde düzenlediği 'Büyük Buluşma İstanbul' zirvesinde, telif dünyasının geleceğini değiştirecek "Dijital Rozetleme" projesini duyurdu. Sanat eserlerini blockchain tabanlı sistemle güvence altına almayı hedefleyen bu hamle, Türkiye'yi telif haklarında uluslararası otorite konumuna taşıma iddiası taşıyor.

Kültür-sanat ekosisteminin en köklü meslek birliği GESAM, telif hakları mevzuatının dijital çağın gerçeklerine uyarlanması noktasında tarihi bir adım attı. MSGSÜ Fındıklı Yerleşkesi Sedad Hakkı Eldem Oditoryumu'nda gerçekleşen 'Büyük Buluşma İstanbul' zirvesi, sanatın sadece üretim değil, korunma ve izlenme süreçlerinin de stratejik bir milli mesele olduğunu bir kez daha kanıtladı. 22 Haziran'da vefat eden Türk heykel sanatının duayen ismi Burhan Alkar'ın anılmasıyla başlayan program, telif haklarında yeni bir dönemin habercisi oldu.

Bu zirve, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Telif Hakları Genel Müdürlüğü'nün destekleriyle gerçekleştirildi. Bu alanda geçmişte de çeşitli toplantılar yapılmış olmakla birlikte, bunların yeterli olmadığı dile getirildi.

Programın sunum ve genel moderatörlüğünü Prof. Dr. Nermin Özcan Özer üstlenirken, oturum moderatörlüğünü Prof. Dr. İsa Eliri yürüttü.

Zirvenin ev sahibi ve GESAM Başkanı Prof. Dr. İsa Eliri, açılış konuşmasında sanatın dijitalleşme ve yapay zeka ile yaşadığı kırılmalara dikkat çekerek, "Kayıt altına alınmayan eser korunamaz" diyerek geleneksel telif anlayışının artık yetersiz kaldığını vurguladı. GESAM Uluslararası İlişkiler Kurulu Üyesi Prof. Dr. Ayşe Derya Kahraman ve öğrencilerinin de teknik destek verdiği buluşmada "Kayıt altına alınmayan eser korunamaz, takip edilmeyen hak savunulamaz" düsturuyla hareket ettiklerini belirten Eliri, blockchain tabanlı 'Dijital Rozetleme' projesinin detaylarını paylaştı: "Sanatçının hakkı ilk imza ile bitmez; eserin ömrü boyunca devam eder. Lisanslama ve yeniden satıştan pay alma hakkı, Türkiye'de artık sürdürülebilir bir sistemle takip edilecek. Bu proje, sanat piyasasında şeffaf, değiştirilemez ve güvenilir bir dolaşım sağlayacak."

Prof. Dr. İsa Eliri ayrıca telif sisteminin özellikle müzik sektöründe etkin şekilde işlediğini; buna karşın plastik sanatlar alanında benzer uygulamaların yeterince hayata geçirilemediğini de vurguladı. Hukuk ve Sanatın Kesişme Noktası: "Korsan Hırsızlıktır" Etkinliğin ilk oturumunda konuşan Bakırköy 1. Fikri ve Sınai Haklar Ceza Mahkemesi Hâkimi Fatma Sonan Dolunay, telif ihlallerinin toplumsal algıdaki yerine değinerek, "Korsan, benim gözümde hırsızlıkla eşdeğerdir. Fikri çalmakla eşyayı çalmak aynı şeydir" ifadelerini kullandı. Dolunay, dijital bandrol ve toplu hak yönetiminin yargı süreçlerini rahatlatacağını belirtti.

Prof. Dr. Aydın Ayan ve Denizhan Özer: "Sanatçının Hak Mücadelesi Kendi Eline Bakıyor" MSGSÜ Resim Heykel Bölümü Eski Başkanı Prof. Dr. Aydın Ayan, sanat eserlerinin fiziksel korunmasındaki zafiyetleri, Bedri Rahmi Eyüboğlu'nun kesilip pinpon masası yapılan panosu örneğiyle somutlaştırdı. Ayan, yasaların ancak uygulama ve toplumsal duyarlılıkla anlam kazandığını ifade etti. UPSD Başkanı Denizhan Özer ise sanatçıların kendi haklarını arama konusundaki ilgisizliğini eleştirerek, "Sanatçılar pastayı büyütmek yerine küçük parçalarla uğraşıyor. İntihal yapanların ödüllendirildiği bir vehamet içerisindeyiz" siteminde bulundu. İlk oturumda Prof. Dr. Aydın Ayan ile UPSD Başkanı Denizhan Özer konuşmacı olarak yer aldı.

Telif Hakları Derneği Başkanı Cafer Vayni ve diğer uzman katılımcılar, sorunun sadece mevzuat değil, sermaye grupları ile eser sahipleri arasındaki güç dengesi olduğunu vurguladı. Savcı Asım Ekren, korsan tüketiminin kaynağının tüketici olduğunu belirterek, "Tüketici yasaya aykırı ürünü almazsa kimse bu işe tevessül etmez" dedi. Doğan Paksoy ise Türkiye'de yeniden satıştan pay alma hakkının 1958'den beri uygulamada yok sayıldığını hatırlatarak, GESAM'ın bu alandaki girişiminin sektörel bir milat olduğunu belirtti. Yaklaşık elli yıldır sanat ortamında bulunan sanatçı ve galerici Doğan Paksoy; sanat yayıncılığı, galericilik ve koleksiyonerlik alanındaki deneyimlerini paylaşarak sanat dünyasına ilişkin değerlendirmelerde bulundu. Paksoy, böyle önemli bir toplantının düzenlenmesinden duyduğu memnuniyeti dile getirerek başta Prof. Dr. İsa Eliri olmak üzere emeği geçenlere teşekkür etti; ayrıca sanatçıların yeterli kurumsal desteği göremediğini ve bu konuda daha fazla çalışma yapılması gerektiğini ifade etti. Yıldız Teknik Üniversitesi Sanat ve Tasarım Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Mehmet Emin Kahraman da sanat eserlerinin korunması ve yeniden satıştan doğan haklar konusunda görüşlerini aktardı.

Programın sonunda katılımcıların soruları cevaplandı, ardından katılım belgeleri ve ödül takdim töreni gerçekleştirildi. Prof. Dr. Nermin Özcan Özer törende değerlendirmelerde bulunurken, konuşmacılara ve katılımcılara belgeleri takdim edildi. Program, toplu fotoğraf çekimi ve katılımcılar arasındaki sohbetlerle sona erdi. İzleyiciler arasında Müzikolog Dr. Alp Özeren, Cadence Boya Direktörü Jale Denizaltı, ressam Kadir Uz ve ressam Gülsün Erbil de yer aldı. Etkinliğin sanat camiası açısından önemli kazanımlar sağladığı vurgulandı.