Afrika kıtası, insanlık tarihinin en iddialı, en devasa ve en hayati çevre projelerinden birine ev sahipliği yapıyor. Senegal’in Atlantik kıyılarından başlayıp Kızıldeniz’deki Cibuti’ye kadar uzanan, tam 8.000 kilometrelik bir hat boyunca dev bir "Ağaç Duvarı" yükseliyor. Sahra Çölü'nün amansız ilerleyişini durdurmak için 20 ülkenin birleşerek inşa ettiği 'Büyük Yeşil Duvar' projesinde 30 milyon hektar başarıyla yeşillendirildi.

"Büyük Yeşil Duvar" (The Great Green Wall) adı verilen bu girişim; Sahra Çölü’nün kavurucu sıcakları ile güneydeki yeşil savanları ayıran yarı kurak Sahel bölgesi boyunca uzanıyor. Amacı sadece ağaç dikmekle sınırlı olmayan bu mega proje; iklim değişikliğiyle savaşmayı, kuruyan toprakları yeniden canlandırmayı ve milyonlarca insanı açlıktan kurtarmayı hedefleyen küresel bir ekosistem devrimi niteliğinde.

Büyük Yeşil Duvar girişimi, Afrika Birliği tarafından 2007 yılında Sahel bölgesinin karşı karşıya kaldığı korkunç çevresel felaketlere dur demek için başlatıldı. Bölge, on yıllardır süren kronik kuraklıklar, toprak bozulması ve Sahra Çölü’nün güneye doğru ilerlemesi (çölleşme) nedeniyle tam bir hayatta kalma mücadelesi veriyor. Geçimini tamamen tarım ve hayvancılığa bağlayan milyonlarca insan, verimli toprakların yok olmasıyla birlikte yoksulluk, açlık ve zorunlu göç dalgalarıyla karşı karşıya kaldı.

Projenin asıl vizyonu, kıta boyunca 15 kilometre genişliğinde kesintisiz bir orman kuşağı oluşturmaktı. Bilim insanları zamanla tek sıra ağaç dikmek yerine, bölgenin yerel ekosistemini (otlakları, sulak alanları ve tarım arazilerini) bir bütün olarak restore etmenin çok daha etkili olduğunu fark etti.

Yerli ağaç türleri dikiliyor Adı "Duvar" olsa da bu proje, kıtayı ortadan bölen yapay bir bariyer değil; yerel doğaya göre esneyen bir restorasyon zinciri olarak öne çıkıyor. Tek tip bir çözüm uygulamak yerine, her ülkenin kendi iklim koşullarına göre projeler geliştiriliyor.

Bazı bölgelerde kuraklığa dayanıklı yerli ağaç türleri dikiliyor, bazı bölgelerde çiftçiler doğal olarak filizlenen bitki örtüsünü koruma altına alıyor, toprağın su tutma kapasitesini artırmak için geleneksel yağmur suyu toplama hendekleri kazılıyor ve sürdürülebilir tarım uygulamaları yaygınlaştırılıyor.

Projenin 2030 hedefleri Yirmiden fazla Afrika ülkesinin, uluslararası kuruluşların ve dünya bankalarının desteklediği projenin 2030 yılına kadar ulaşmayı taahhüt ettiği rakamlar tek kelimeyle olağanüstü: 100 Milyon Hektar! Yaklaşık Mısır topraklarının büyüklüğüne eşit, bozulmuş ve kurumuş araziyi tamamen eski haline getirecek olan proje ile aynı zamanda küresel ısınmayı tetikleyen 250 milyon ton karbondioksit, bitki örtüsü sayesinde hapsedilecek.

Bölgede yaşayan yerel halk için ağaç dikimi, bakımı ve sürdürülebilir tarım yoluyla milyonlarca istihdama neden olan proje ile şimdiden 30 milyon hektar kurtarıldı. Projenin tamamlanması için önünde hâlâ uzun bir yol olsa da, yeşil devrim meyvelerini vermeye başladı. Senegal şimdiden milyonlarca ağacı toprakla buluşturarak devasa arazileri kurtardı; Etiyopya ise milyonlarca hektarlık çorak alanı yeniden tarıma kazandırdı. Yapılan son değerlendirmelere göre, 30 milyon hektarlık alan (hedefin neredeyse üçte biri) başarılı bir şekilde yeşillendirildi.

Uzmanlar, bu başarının ardından çok kritik bir gerçeğe dikkat çekiyor: Büyük Yeşil Duvar'ın önündeki engel artık ekolojik değil, siyasi. Doğa, insan elinin değdiği her yerde hızla iyileşebileceğini bu 30 milyon hektarla kanıtladı. Ancak 2030 hedeflerine tam olarak ulaşılması; çatışma bölgelerindeki güvenlik sorunlarının çözülmesine, daha güçlü uluslararası fonlara ve bölgesel istikrara bağlı.

İnsanları bölmek için inşa edilen beton duvarların aksine, Afrika'nın Büyük Yeşil Duvarı doğayı birleştirmek ve insanlığa nefes aldırmak için büyüyor. En büyük gücü ise bu işi masa başındaki bürokratların değil, bizzat o topraklarda yaşayan ve risk altında olan yerel halkın yapıyor olması.

Büyük Yeşil Duvar projesine doğrudan katılan 20 ülke, Sahra Çölü’nün güneyinde yer alan Sahel ve Boynuz bölgesindeki devletlerinden oluşuyor.