Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, ABD’den Türkiye’ye iadesi sağlanan tarihi Zeugma kökenli mozaik eserin ait olduğu yere yerleştirildiği programa katıldı. Törende kültür varlığı kaçakçılığıyla mücadelede yürütülen çalışmalara ilişkin değerlendirmelerde bulanan ve son 23 yılda 13 bin 454 kültür varlığının Türkiye'ye kazandırıldığını, bunların 9 bin 139'unun son 8 yılda iade edildiği bilgisini veren Ersoy, "Yurt içinde kaçak kazılara ve kültür varlığı kaçakçılığına karşı çalışmaları kararlılıkla yürütüyor, erken müdahale ve koruma tedbirlerimizi de sürekli geliştiriyoruz" dedi.

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, ABD’den Türkiye’ye iadesi sağlanan tarihi mozaik eserin tanıtım programına katıldı. Programda konuşan Ersoy, "Medeniyetler beşiği Gaziantep’te, halkımızın Çingene Kızı olarak adlandırıp sahiplendiği mozaikten koparılmış panellerden 13’üncüsünün ait olduğu topraklara dönüşü vesilesiyle bir aradayız. Bu güzel birliktelik aynı zamanda kültürel mirasın korunmasına yönelik bilimsel araştırma, kararlı takip ve uluslararası iş birliği noktasında ne denli etkin olduğumuzu, elde ettiğimiz güçlü sonuçlar üzerinden gösteren çok değerli bir örnektir. Zeugma, Fırat’ın kıyısında Doğu ile Batı’yı buluşturmuş; ticaretin, sanatın ve kültürün iç içe geçtiği önemli bir Roma kentidir. Bildiğiniz gibi bu kadim kentte yer alan bir yapının tabanını süsleyen büyük mozaiğin merkezinde, Dionysos kültüyle ilişkilendirilen bir Maenad tasviri bulunmaktadır. Kamuoyunda "Çingene Kızı" olarak bilinen bu figür bugün yalnızca Gaziantep’in değil, Türkiye’nin dünyaya açılan en tanınmış kültürel simgelerinden biri olmuştur. Ne yazık ki bu kompozisyona ait çok sayıda panel, 1960’lı yıllarda gerçekleştirilen kaçak kazılar sonucunda yasa dışı yollarla ülkemizden çıkarılmıştır. Amerika Birleşik Devletleri’nde Bovling Griin Eyalet Üniversitesinde bulunan ve aynı taban mozaiğine ait olan 12 paneli ülkemize geri getirmiş ve 2018 yılında Zeugma Mozaik Müzemizde ziyaretçilerimizle buluşturmuştuk. Bugün aynı kompozisyona ait, milattan sonra 2’nci ve 3’üncü yüzyıllara tarihli 13’üncü paneli Zeugma Mozaik Müzemize kazandırmanın mutluluğunu yaşıyoruz” dedi.

Kültür varlığı kaçakçılığıyla mücadele alanında Amerika Birleşik Devletleri ile 2021 yılında imzalanan Mutabakat Zaptının Türkiye’den yasa dışı yollarla çıkarılmış kültür varlıklarının Amerika Birleşik Devletleri’ne yasal olarak girişinin önlenmesi bakımından son derece önemli bir anlaşma olduğuna dikkat çeken Ersoy “Beş yıllık dönemler halinde uygulanan söz konusu zaptın bu yıl yeni bir beş yıllık dönem için uzatıldığını da bir kez daha kamuoyuyla paylaşmak isterim. Burdur Boubon Antik Kenti’nden yasa dışı yollarla çıkarılan pek çok eserin ana vatanına dönüşünde bu ortak mesai belirleyici bir rol oynamıştır. Roma İmparatorları Lucius Verus ve Septimius Severus’a ait heykellerden, 65 yıllık bir mücadelenin ardından iadesini sağladığımız Marcus Aurelius heykeline kadar çok sayıda kültür varlığı, bu çalışmalar neticesinde ait olduğu topraklara kavuşmuştur. Bu iş birliğinin önümüzdeki dönemde yeni iadelerle taçlanacağına olan inancımız tamdır. Kültür varlıklarımızın dönüş yolculukları elbette tek bir ülkeyle sınırlı değildir. Bu noktada, yine Zeugma kökenli bir eserin, kamuoyunda Satornila steli olarak bilinen mezar stelinin iadesini de hatırlatmak isterim. Zeugma Antik Kenti'nden kaçırılan, üzerinde bir kadın kabartması ile Antik Yunanca "Kocasını seven eş, Satornila, elveda" yazıtı bulunan milattan sonra 2'nci yüzyıla tarihli bu steli, İtalyan makamları ve Dışişleri Bakanlığımızla yürütülen eşgüdümlü çalışmalar neticesinde 2023 yılında Roma Büyükelçiliğimizde teslim almış ve Zeugma Mozaik Müzemize kazandırmıştık. Yaklaşık 1800 yıl öncesinden bir vefa duygusunu günümüze taşıyan bu eser, Zeugma'da yaşamış kişi ve toplulukların yaşam öykülerine ışık tutan önemli bir bilimsel kaynak olarak müzemizde ziyaretçilerimizle buluşmaktadır. Satornila'nın steli de tıpkı bugün iadesini sağladığımız mozaik paneller gibi, dünyanın neresine götürülmüş olursa olsun bu topraklara ait her eserin ait olduğu yere mutlaka döneceğinin güzel bir nişanesidir" şeklinde konuştu.

2002 yılından bu yana Türkiye’den kaçırılan 13 bin 454 kültür varlığının iadesini sağladıkları bilgisini veren Ersoy, şöyle devam etti: "Her kültür varlığının kendine özgü bir hikâyesi, ait olduğu bir bağlam ve tamamladığı bir bütün vardır. Bugün iadesini sağladığımız mozaik panel de yalnızca tek bir eserin dönüşü değil, büyük bir kompozisyonun eksik kalan bir parçasının yeniden yerine kavuşmasıdır. Dünyanın en büyük mozaik müzelerinden biri olan Gaziantep Zeugma Mozaik Müzemizin koleksiyonuna katılan bu panel, Zeugma mozaiklerinin bilimsel açıdan daha bütüncül biçimde incelenmesine imkân sağlayan ve kompozisyonun kendi bağlamı içinde yeniden değerlendirilmesine katkı sunan önemli bir kazanımdır. Eksik parçalar yerine döndükçe yalnızca bir mozaiği tamamlamıyor; zedelenen hafızayı da onarıyor, tarih sayfalarındaki boşlukları dolduruyor ve bir kültürel değeri ait olduğu değerler bütünüyle bir araya getiriyoruz.”

“Bakanlık olarak, yasa dışı yollarla yurt dışına çıkarılan kültür varlıklarımızın tespiti, takibi ve ait oldukları topraklara iadesi için büyük bir titizlik ve kararlılıkla çalışıyoruz. Bu alandaki mücadelemizi; ilgili kurumlarımız, kolluk birimlerimiz, adli makamlarımız, bilim insanlarımız ve uluslararası paydaşlarımızla güçlü bir iş birliği içinde yürütüyoruz. Kurumlarımız arasındaki bu güçlü eşgüdüm ve çok yönlü yaklaşım sayesinde Türkiye bugün, kültür varlığı kaçakçılığıyla mücadelede dünyada örnek gösterilen ülkelerden biri haline gelmiştir. Masada ve sahada ortaya konan bu iş birliği ve irade sayesindedir ki 2002 yılından bu yana 13 bin 454 kültür varlığımızın ülkemize iadesini sağladık. Bu iadelerin 9 bin 139'unu son 8 yılda gerçekleştirmiş bulunuyoruz.. Bu topraklardan yasa dışı yollarla çıkarılmış her kültür varlığı ait olduğu topraklara dönene kadar aynı azim, aynı inanç ve aynı kararlılıkla çalışmayı sürdüreceğiz."

Bakan Ersoy, "Ben, başta Dr. Camila Felag ve Prof. Dr. Kutalmış Görkay olmak üzere mozaik panelin iadesinin gerçekleşmesine katkı sunan kıymetli bilim insanlarımıza, Amerika Birleşik Devletleri İç Güvenlik Soruşturmaları Birimine, Dışişleri Bakanlığımıza, Bakanlığımız uzmanlarına ve süreçte emeği geçen tüm kurum ve kişilere teşekkür ediyorum. Bu iş birliğinin, kültürel mirasın korunmasına yönelik uluslararası dayanışmayı daha da güçlendirmesini temenni ediyorum. Hepinize saygılar sunuyorum" diye konuştu.