Cumhurbaşkanı Başpiskopos III. Makarios’un görevden uzaklaştırılması ve yerine EOKA-B ile bağlantılı Nikos Sampson’un getirilmesi, Türk tarafına göre Kıbrıs Türk halkının güvenliğini doğrudan tehdit eden yeni bir dönemin başlangıcı oldu. Darbeden yalnızca beş gün sonra Türkiye, 1960 Garanti Antlaşması’ndan doğan haklarına dayanarak 20 Temmuz 1974’te Kıbrıs Barış Harekâtı’nı başlattı.

Kıbrıs’ta 15 Temmuz 1974’te Yunanistan’daki askeri cunta tarafından desteklenen darbe, adanın yakın tarihini değiştiren en kritik gelişmelerden biri olarak hafızalardaki yerini koruyor.

15 Temmuz 1974’te Yunanistan’daki askeri cunta tarafından desteklenen subaylar ve EOKA-B mensupları Lefkoşa’da yönetime el koydu.

Darbe sırasında Cumhurbaşkanlığı Sarayı hedef alınırken, Makarios adadan kaçmayı başardı. Darbenin ardından Nikos Sampson “Cumhurbaşkanı” ilan edilirken darbenin temel amacı, Kıbrıs’ın Yunanistan’a bağlanmasını ifade eden Enosis hedefini hayata geçirmekti. Bu kapsamda Araştırmacı yazar Ayşenur Atak, 15 Temmuz 1974 Kıbrıs Darbesi’ üzerine dikkat çekici bir analiz kaleme aldı.

Atak, darbenin yalnızca dönemin siyasi iktidar mücadelesi olarak değerlendirilmesinin eksik bir okuma olacağını belirterek, yaşananların Kıbrıs Türk halkını hedef alan daha geniş bir sürecin parçası olduğunu kaydetti.

Atak, analizinde 15 Temmuz 1974’te gerçekleşen darbenin, adayı uzun yıllar kana bulayan Enosis hedefi doğrultusunda hareket eden iki farklı yapının yöntem ayrılığına dayandığını ifade etti. Makarios yönetimi ile EOKA-B ve Yunan cuntası arasında yaşanan çatışmanın özünde, Kıbrıs Türklerini hedef alan politikalar konusunda bir amaç farklılığı değil, yöntem farklılığı bulunduğunu belirtti.

Makarios’un uluslararası kamuoyunda oluşturulan “barışçı” ve “bağımsızlıkçı” imajının tarihî gerçeklerle örtüşmediğini dile getiren Atak, 1963’te yaşanan Kanlı Noel olayları, Türk köylerine yönelik saldırılar ve Kıbrıs Türklerinin gettolara mahkûm edilmesi gibi gelişmelerin Makarios döneminde yaşandığını hatırlattı.

Makarios’un Enosis’e karşı olduğu yönündeki değerlendirmelerin de gerçeği yansıtmadığını savunan Atak, “Makarios’un Enosis’e karşı olduğu iddiası tarihi bir yalandır. O, yalnızca Atina’daki cunta gibi aceleci davranıp Türkiye’nin askeri müdahalesini tetiklemekten korkuyordu. Onun planı, Türkleri ekonomik ambargolarla, yıldırma politikalarıyla ve zamana yayılmış bir asimilasyonla, yani sinsi bir soykırımla adadan silmekti” ifadelerini kullandı.

Analizde, 15 Temmuz darbesini gerçekleştiren Yunan cuntası ve EOKA-B yapılanmasının ise bu süreci beklemek istemediği belirtilerek, Makarios’un “yeterince hızlı davranmadığı” gerekçesiyle devrildiği ve yerine Nikos Sampson’un getirildiği ifade edildi.

Atak, bunun Enosis hedefinin silahlı yöntemlerle kısa sürede gerçekleştirilmesi amacı taşıdığını değerlendirdi. Ayşenur Atak, darbenin Kıbrıs Türklerine yönelik daha büyük çaplı saldırıların önünü açmayı hedeflediğini belirtirken, “Bu darbe, adada yıllardır sistematik olarak uygulanan Türk soykırımını (bunun en acı örnekleri Ayvasıl, Kumsal, Muratağa, Sandallar ve Atlılar katliamlarıdır) nihai bir toplu katliamla taçlandırma girişimiydi” dedi.

Analizinin sonunda Kıbrıs Türk halkının, Türkiye’nin desteği ve Türk Mukavemet Teşkilatı mensupları ile mücahitlerin direnişi sayesinde varlığını koruduğunu ifade eden Atak, “Kıbrıs Türküne reva görülen barbarca soykırım girişimleri ne Makarios’un sinsiliğine ne de Sampson’un vahşetine boyun eğmiştir.

Kıbrıs Türk halkı, anavatanı Türkiye’nin sarsılmaz desteği ve kahraman Mücahitlerin destansı direnişiyle varlığını korumuştur. 15 Temmuz askeri darbesi, Türk milletinin haklı davasını ve adadaki varlığını tamamen yok etmeyi hedeflerken, kahraman Mehmetçiğin 20 Temmuz’da adaya ayak basmasıyla son bulmuştur. Bu darbe ve ardından gelen şanlı Barış Harekâtı, Türk’ü yok etmek isteyenlerin kendi kazdıkları kuyuya düşmelerinin en net tarihi kanıtıdır” ifadelerini kullandı.