Avrupa Birliği’nin Akdeniz’deki Irini Operasyonu, Türk gemisine çıkarma yaparak büyük tartışmalara neden oldu. Asker açık bir şekilde tankere müdahale etti.

Aydınlık'ta yer alan habere göre, Avrupa Birliği’nin Akdeniz’deki Irini Operasyonu, İstanbul merkezli EMT Gemi İşletmeciliği’nin filosunda bulunan South Star adlı petrol tankerine uluslararası sularda müdahale etti.

“Rus gölge filosunun parçası olduğu” ve sahte bayrak taşıdığı iddasıyla gemiye çıkan askerler, yaklaşık bir saat boyunca belgeleri inceledi. Herhangi bir usulsüzlük tespit edemeyen ekip gemiden ayrıldı. Tanker alıkonulmadı ve seyrine devam etti.

Operasyon, AB’nin Rusya yaptırımlarını Akdeniz’de askerî denetim yoluyla uygulamaya başlamasının yeni bir örneği oldu. Libya’ya yönelik silah ambargosunu denetlemek amacıyla kurulan Irini, bu kez Türk işletmeciliğindeki ticari bir gemiyi Rusya bağlantısı iddiasıyla denetledi.

South Star, 10 Temmuz'da Tunus'taki Rades Limanı'ndan ayrılarak seyrine başladı. Gemi, Akdeniz'de uluslararası sularda ilerlediği sırada Avrupa Birliği'ne bağlı askeri unsurlar tarafından durdurularak denetime tabi tutuldu. Yaklaşık bir saat süren inceleme kapsamında geminin belgeleri ile bayrak tescil kayıtları kontrol edildi. Herhangi bir usulsüzlüğe rastlanmaması üzerine tankerin seyrine devam etmesine izin verildi. South Star daha sonra Tunus'un La Goulette Nord Limanı'na güvenli şekilde ulaştı.

İstanbul merkezli EMT Gemi İşletmeciliği tarafından işletilen ve Kamerun bayrağı altında faaliyet gösteren South Star isimli gemi, Avrupa Birliği'nin Rusya'ya yönelik yaptırım listesinde bulunuyor. Brüksel yönetimi, geminin Rus petrolünün taşınmasına devam eden ve "gölge filo" olarak adlandırılan ağın bir unsuru olduğu değerlendirmesinde bulunuyor.

Irini Operasyonu, 2020’de Birleşmiş Milletlerin Libya’ya yönelik silah ambargosunu denetlemek amacıyla başlatıldı. Ancak AB daha sonra yaptırım listesine aldığı Rusya bağlantılı gemileri de operasyon kapsamına dahil etti. Irini daha önce de Libya’ya giden Türk gemilerini durdurmaya çalışması nedeniyle Ankara’nın tepkisini çekmişti.

Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Milletlerarası Hukuk Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Ali İbrahim Akkutay, Avrupa Birliği’nin Irini Operasyonu kapsamında South Star tankerine çıkmasını uluslararası deniz hukuku açısından Aydınlık’a değerlendirdi. Irini’nin Libya için kurulduğunu hatırlatan Akkutay, operasyonun Rusya yaptırımlarına doğru genişletilmesinin hukuki değil, siyasi bir tercih olduğunu söyledi. Akkutay şöyle konuştu:

“Libya için kurulmuş bir yapının Rusya’ya doğru genişletilmesi uluslararası hukuk çerçevesinde açıklanabilecek bir durum değildir. Burada hukuktan çok siyasi bir yön vardır. Avrupa Birliği’nin Libya’da uyguladığı yöntemi Rusya’ya doğru genişletme çabası görülüyor. Bunun AB’nin kalıcı politikasına mı dönüşeceği, yoksa münferit bir uygulama mı olacağı izlenmelidir.”

Açık denizlerde gemilere çıkılmasının belirli kurallara bağlı olduğunu vurgulayan Akkutay şunları söyledi: “Burada uluslararası hukuktaki ‘ziyaret hakkı’nın kullanılması söz konusu. Ancak bunun için gemi kaptanına veya bayrak devletinin yetkili makamlarına bildirim yapılması ve izin alınması gerekir. Kuvvetli şüphe bulunmadan ve usule uyulmadan gerçekleştirilen bu tür müdahaleler hukuka uygun değildir.”

Akkutay, olay nedeniyle zarar gören şirket ile diğer özel hukuk tüzel ve gerçek kişilerinin, uğradıkları maddi veya manevi kayıplar doğrultusunda tazminat talebinde bulunabileceklerini ifade etti. Devlet bakımından ise, uluslararası hukuka aykırı nitelik taşıdığı değerlendirilen bu tür fiiller karşısında diplomatik protesto mekanizmasının işletilebileceğini, ancak daha kapsamlı hukuki girişimlerin başlatılabilmesi için somut bir zararın ortaya konulmasının gerekli olduğunu vurguladı.