Sürekli eleştiren, suçluluk hissettiren ve kişiyi savunmada bırakan ilişkiler yalnızca ruh halini değil, bedeni de yıpratıyor. Uzun süre devam eden ilişkisel stresin uyku düzeninden bağışıklığa, inflamasyondan biyolojik yaşlanma süreçlerine kadar birçok alanı etkileyebileceği uzmanlarca ifade ediliyor.

Genç kalmak için yalnızca beslenmenize ve yaşam alışkanlıklarınıza dikkat etmeniz yeterli olmayabilir. Uzmanlar, erken yaşlanmanın, etraftaki uyumsuz ve insanı zorlayan insanlardan kaynaklandığını belirtiyor.

İlişkinizde kendinizi sürekli açıklamak zorunda mı hissediyorsunuz? Sınır koyduğunuzda suçluluk duyuyor, bazı kişilerle görüştükten sonra saatlerce aynı konuşmayı zihninizde tekrar ediyor ya da kendinizi tükenmiş hissediyor musunuz? İlişkisel stres olarak adlandırılan bu durum uzun sürdüğünde yalnızca ruh halinizi değil, bedeninizi de yönetmeye başlıyor. Uyku düzeninden bağışıklık sistemine, dikkat performansından biyolojik yaşlanma süreçlerine kadar bedenimizi A’dan Z’ye etkilediğine dikkat çeken Acıbadem Life Klinik Psikoloğu Öykü Gönültaş, "Bedenimiz yalnızca fiziksel tehditlere değil, ilişkilerde hissettiğimiz güvensizlik ve sürekli alarm haline de tepki verir. Bu nedenle kendimizi sürekli savunmada hissettiğimiz ilişkiler, zaman içinde hem psikolojik hem de biyolojik bir yük oluşturabilir" diyor.

Hayatımız boyunca yüzlerce, belki de binlerce insanla ilişki kuruyoruz. Kimileri hayatımıza kısa süreliğine girip çıkarken, kimileri yıllarca yaşamımızın önemli bir parçası oluyor. Ancak bazı ilişkiler var ki yalnızca duygularımızı değil, günlük yaşamımızı da derinden etkiliyor. İş yerinde yaşadığınız bir tartışmayı saatler sonra bile zihninizde yeniden canlandırdığınız, bir aile üyesinden gelen telefonu görünce içinizin sıkıldığı ya da yanında kendinizi güvende hissetmeniz gereken eşinizin veya partnerinizin yanında sürekli savunmada hissettiğiniz oldu mu? İşte bu tür ilişkilerde etkilenen yalnızca ruh haliniz değildir.

Beynimizin sosyal ilişkileri aynı zamanda bir güvenlik sistemi üzerinden değerlendirdiğini belirten Acıbadem Life Klinik Psikoloğu Öykü Gönültaş, “Kabul görmek, anlaşılmak ve desteklenmek sinir sistemine güven mesajı verirken; sürekli eleştirilme, küçümsenme, reddedilme ya da öngörülemeyen tepkilerle karşılaşma beklentisi beynimiz tarafından sosyal bir tehdit olarak algılanabilir. Bu durumda bedenimiz de tıpkı fiziksel bir tehlike karşısındaymış gibi stres yanıtını devreye sokabilir" diyor.

Ancak ilginç olan nokta şu ki bazen stres tepkisi hemen ortaya çıkmayabiliyor. Bazı kişilerle görüşmeden önce 'Yine kendimi anlatamayacağım', 'Yine yanlış anlaşılacağım' ya da 'Sınır koyarsam suçlu hissedeceğim' gibi düşüncelerin zihni meşgul etmeye başladığına dikkat çeken Klinik Psikolog Öykü Gönültaş, “Kalp atışının hızlanması, kasların gerilmesi, sürekli tetikte hissetme ya da konuşmayı defalarca zihinde prova etme gibi tepkiler de beynin kendisini olası bir tehdide hazırlamasının doğal sonuçlarıdır. Kişi bedensel olarak gevşemekte zorlanabilir ve duygusal olarak tükenmiş hissedebilir” ifadelerini kullanıyor.

Stres, kısa süreli olduğunda beden değişen koşullara uyum sağlamak için doğal bir savunma mekanizması geliştirir. Ancak stres kaynağı devam ettiğinde, vücut tekrar tekrar alarm durumuna geçer. Bu durumun bilimsel olarak "allostatik yük" olarak tanımlandığını belirten Acıbadem Life Klinik Psikoloğu Öykü Gönültaş, “Bedenimiz stresle başa çıkabilmek için sürekli uyum sağlamaya çalışır. Uzun süreli stres üzerine yapılan çalışmalar, bedenin stres altında yalnızca “gergin” kalmadığını; aynı zamanda dengeye dönebilmek için daha fazla kaynak harcadığını gösteriyor. Bu ekstra çaba uzun süre devam ettiğinde, bedenin dinlenme, onarım ve toparlanma kapasitesi zorlanabilir. Başka bir deyişle yalnızca zihnimiz değil, bedenimiz de bu yükü taşımaya başlar" diyor.

Uzun süre devam eden ilişkisel stres duygusal yorgunlukla birlikte bedeni de etkileyen fiziksel yansımalara neden oluyor. Klinik Psikolog Öykü Gönültaş, Bedendeki belirtiler ilişkisel stresin yansımasıdır. Çünkü beden, kendini sürekli tetikte tutmanın bedelini zamanla ödemeye başlar. Son yıllarda yapılan çalışmalar da uzun süre devam eden olumsuz sosyal ilişkilerin biyolojik yaşlanma, inflamasyon ve genel sağlık yüküyle ilişkili olabileceğine işaret ediyor” uyarısında bulunuyor.

Sürekli alarm halinde çalışan bir sistem, zamanla hem ruhsal hem de fiziksel sağlığı etkileyebiliyor. Peki her zor ilişki “toksik” mi ya da her anlaşmazlıkta ilişki bitmeli mi? Acıbadem Life Klinik Psikoloğu Öykü Gönültaş, önemli olanın tek bir tartışma değil; kişiyi sürekli aynı duygusal döngüye hapseden, çözülemeyen ilişki örüntüleri olduğunu belirtiyor. "Sürekli kendinizi açıklamak zorunda hissediyorsanız, sınır koyduğunuzda yoğun suçluluk duyuyor ya da karşınızdaki kişinin duygularını düzenlemeyi kendi sorumluluğunuz gibi görüyorsanız, bu ilişki stres yükünüzü artırıyor olabilir" diyen Gönültaş’a göre ilk adım ilişkinin üzerimizde bıraktığı etkiyi fark etmek.

"Bu kişiyle görüştükten sonra kendimi nasıl hissediyorum? Daha gergin, daha yorgun ya da daha yetersiz mi? Aynı döngüyü tekrar tekrar mı yaşıyorum?" sorularını sormanın, ilişkisel stresi fark edebilmek açısından önemli ipuçları sunduğunu belirten Acıbadem Life Klinik Psikoloğu Öykü Gönültaş, “Sınır koymak da her zaman ilişkiyi sonlandırmak anlamına gelmez. Bazen konuşma süresini kısaltmak, belirli konulara girmemek, her talebe hemen 'evet' dememek ya da tartışma büyüdüğünde konuşmaya ara vermek de sağlıklı bir sınır olabilir" ifadelerini kullanıyor.

Sağlıklı ilişkilerin ruhsal olduğu kadar fiziksel sağlık için de koruyucu olduğuna dikkat çeken Klinik Psikolog Öykü Gönültaş, "Kendimizi güvende, anlaşılmış ve desteklenmiş hissettiğimiz ilişkiler stresin etkisini azaltır, psikolojik dayanıklılığımızı güçlendirir. Ruhsal iyi oluş yalnızca kendi iç dünyamızı düzenlemekten değil; bizi tüketen ilişkileri fark edip, bize iyi gelen ilişkileri çoğaltabilmekten de geçiyor" diyor.