Akıllı telefonlar ve algoritma tabanlı sosyal medya platformları çocukların yalnızca ekran başında geçirdiği süreyi değil, ruh sağlığını, karakter gelişimini ve sosyal hayatını da derinden etkiliyor. Uzmanlar, dijital bağımlılığın artık küresel bir halk sağlığı krizine dönüştüğünü belirterek aileleri "dijital bakıcı" alışkanlığından vazgeçmeleri konusunda uyardı.

2012 yılı sonrası akıllı telefonların yaygınlaşması ve algoritma temelli sosyal medya platformlarının hayatın merkezine yerleşmesiyle birlikte çocukların dijital dünyayla kurduğu ilişki bambaşka bir boyuta ulaştı. Uzmanlara göre çocuklar artık yalnızca ekran bağımlılığıyla değil, algoritmaların yönlendirdiği yeni bir yaşam biçimiyle karşı karşıya.

"Ekranlar dijital bakıcıya dönüştü" Psikoterapist ve Aile Danışmanı Haydar Alper Eser, çocukların uzun süre ekrana maruz kalmasının yalnızca sosyal becerileri değil, beyin gelişimini, uyku düzenini ve dopamin dengesini de olumsuz etkilediğini belirtti. Eser'e göre birçok aile farkında olmadan ekranları bir "dijital bakıcı" olarak kullanıyor. Çocukların ekran karşısında sessiz kalmasının uslu oldukları anlamına gelmediğini vurgulayan Eser, bunun beynin aşırı uyarana karşı verdiği donakalma tepkisi olabileceğini ifade etti.

Psikiyatrik ilaç kullanma yaşı 5'e kadar düştü Uzmanların dikkat çektiği en çarpıcı noktalardan biri ise psikiyatrik ilaç kullanım yaşındaki düşüş oldu. Eser, dijital bağımlılığın oluşturduğu davranış sorunlarının ilaçlarla bastırılmaya çalışılmasının doğru bir yaklaşım olmadığını belirterek, özellikle 6 yaş öncesinde ilacın son seçenek olması gerektiğini söyledi. Sorunun temelinde ebeveyn tutumlarının ve kontrolsüz ekran kullanımının bulunduğunu vurguladı.

Bir saat eksik uyku bile gelişimi etkiliyor Araştırmalara göre günde yaklaşık iki saat ekran kullanan çocukların ortalama bir saat daha az uyuduğu belirtiliyor. Uzmanlar, kronik uyku kaybının çocuklarda hafıza, dikkat, öğrenme ve duygusal gelişim üzerinde ciddi olumsuz sonuçlara yol açabileceğini ifade ediyor. Yetersiz uyku; stres hormonlarının artmasına, öfke kontrolünde zayıflamaya ve büyüme süreçlerinin olumsuz etkilenmesine neden olabiliyor.

"Algoritmalar çocukların davranışlarını şekillendiriyor" Marmara Üniversitesi İletişim Fakültesi Görsel İletişim Tasarımı Anabilim Dalı Başkanı ve Adli Bilişim Uzmanı Prof. Dr. Ali Murat Kırık, 2012 yılını dijital dünya açısından kırılma noktası olarak değerlendirdi. Kırık, sosyal medya platformlarının kullandığı yapay zekâ destekli algoritmaların çocukların karşısına sürekli yeni içerikler çıkararak ekran süresini artırdığını, bunun da dikkat süresini kısaltıp ders çalışma motivasyonunu düşürdüğünü söyledi. "Algoritmalar yalnızca içerik sunmuyor; çocukların davranışlarını, tercihlerini ve duygu durumlarını da şekillendiriyor." değerlendirmesinde bulundu.

"Dikkat ekonomisi" çocukları hedef alıyor Uzmanlara göre teknoloji şirketlerinin temel gelir modeli kullanıcıların platformlarda geçirdiği süreye dayanıyor. Bu nedenle algoritmaların çoğu zaman çocukların ilgisini daha fazla çeken sansasyonel, tartışmalı ve yoğun etkileşim oluşturan içerikleri öne çıkardığına dikkat çekiliyor. Çocuk güvenliğine yönelik mevcut önlemlerin ise yetersiz kaldığı ifade ediliyor.

Dijital okuryazarlık çağrısı Prof. Dr. Ali Murat Kırık, teknoloji şirketleri, devlet kurumları, okullar ve ailelerin birlikte hareket etmesi gerektiğini belirterek çocuk hesaplarında güvenli algoritmaların varsayılan hale getirilmesi, yaş doğrulama sistemlerinin güçlendirilmesi ve okullarda dijital okuryazarlığın temel eğitim başlıklarından biri olması gerektiğini söyledi.

"Görünüyorum, o halde varım" anlayışı büyüyor İstanbul Medeniyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Din Eğitimi Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Muhammed Esat Altıntaş ise dijital dünyanın çocukların ahlaki ve manevi gelişimi üzerindeki etkilerine dikkat çekti. Altıntaş, sosyal medyada yaygınlaşan "Görünüyorum, o halde varım" anlayışının çocukları gerçek kimliklerinden uzaklaştırabildiğini, beğeni ve popülerlik uğruna oluşturulan sanal kimliklerin özgüven kaybı ve kimlik karmaşasına yol açabileceğini ifade etti.

Ailelere önemli tavsiyeler Uzmanlar, çocukların ekran kullanımını tamamen yasaklamak yerine bilinçli şekilde yönetmenin önemine vurgu yaptı.

Ailelerin çocuklarıyla açık iletişim kurması, içerik denetimini ihmal etmemesi, ekran süresini birlikte planlaması ve en önemlisi çocuklara doğada, sokakta ve gerçek yaşam deneyimlerinde zaman geçirebilecekleri alanlar oluşturması gerektiği belirtildi.

Ayrıca ebeveynlerin kendi dijital alışkanlıklarıyla çocuklarına örnek olması gerektiğinin altı çizildi.