Gümüşhane’nin Dölek köyünde geleneksel yöntemlerle çömlek üreten 70 yaşındaki kadın ustaların emeği, modern seramik çalışmalarına ilham verdi. Köyden alınan çamur, elektrikli fırında yapılan yüksek ısı ve sır testlerinden başarıyla geçti...

Gümüşhane’nin Dölek köyünde yıllardır ayaklarıyla çamur yoğurup güveç yapan 70 yaşındaki Şengül Saraç ve Pembe Bilgili’nin emeği, modern seramik sanatına ilham verdi.

Gümüşhane'de 9 yıldır mimarlık mesleğini sürdüren ve son 5 yıldır seramik sanatıyla ilgilenen Elif Işık Canlı, İstanbul'da aldığı eğitimlerin ardından Gümüşhane'de kendi seramik atölyesini kurdu. Kentin önemli bir kültürel el sanatı mirası olan Dölek köyü çamurunun unutulmasını önlemek amacıyla harekete geçen Işık Canlı, köyden getirdiği çamur örnekleri üzerinde sanatsal denemeler gerçekleştirdi.

Merkeze bağlı Dölek köyünden eylül ayında alınan çamur numuneleri, atölye ortamında suyla yumuşatılarak alçı plakalar üzerinde şekillendirilecek kıvama getirildi. Çamurun dayanıklılığını ve fırınlama süreçlerindeki tepkimelerini ölçmek amacıyla özel deneme plakaları hazırlandı. Elektrikli fırında yapılan yüksek ısılı pişirimler ve sır denemeleri sonucunda, Dölek çamurunun çatlamadan piştiği ve sır tutma yüzeyinin son derece başarılı olduğu belirlendi.

Seramik üretiminin sabır gerektiren uzun bir süreç olduğunu vurgulayan Elif Işık Canlı, Dölek çamuruyla yürüttüğü çalışmaları ve seramik serüvenini şu sözlerle aktardı: "Mimarlıkla beraber bir şeyleri tasarlamayı öğrendim ama seramikle uğraşırken de sabrı öğrendim. Çünkü seramikte her zaman fırından güzel sonuçlar çıkmıyor. Bazen ürünler patlayarak çıkıyor, yeri geliyor yamuk çıkıyor ya da rengi oturmuyor. Ancak sabredip tekrar tekrar denediğimizde ürün ateşle buluştuğunda en sonunda size o sabrın meyvesini çok güzel bir şekilde veriyor. Amacımız buradaki sanatın yok olmamasını sağlamaktır. Çünkü ustalarımız son ustalar, onlardan sonra bu işi devam ettirecek pek kimse kalmadı. Bu sanat kaybolmasın diye yerinde gelip onlardan öğreniyorum. Atölyede bu çamurun içine bazı katkı maddeleri katarak dayanıklılığını test ettik. Saf haline ve katkı maddeli haline elektrikli fırınlarda kaç dereceye kadar dayandığını, sır tutup tutmadığını denedim ve sonuç başarılı oldu." Gümüşhane'nin tarihi dokusunu ve geçmişte farklı kültürlerin bir arada yaşamasını simgeleyen özel bir pano çalışması hazırladığını belirten Işık Canlı, fırınlama aşamasındaki risklere dikkati çekti. Cami ve kilisenin yan yana bulunduğu tarihi kompozisyonu seramik panoya aktardığını ifade eden Işık Canlı, ilk denemede ürünün kalınlığından dolayı fırında patlayarak kırıldığını, ancak pes etmeden yeni pano üzerinde çalışmaya devam ettiğini bildirdi.

Dölek köyünde geleneksel yöntemlerle güveç imalatını sürdüren 70 yaşındaki usta kadın Şengül Saraç, asırlık çömlekçilik zanaatını kayınvalidesinden öğrendiğini söyledi. Günlük üretim süreçlerini ve çamurun hazırlanışındaki zahmeti anlatan Şengül Saraç, duygularını şu sözlerle dile getirdi: "Ben bunu yapmayı kayınvalidemden öğrendim. Bekarken bilmezdim. Evlendikten sonra oturdum yanında, ufak ufak yaparak öğrendim. Belim ağrımadığı sürece günde 15 ya da 20 tane yapabiliyorum. Çamuru ıslatıp çadırın arasına koyuyoruz. Taşın üstüne oturup iki ayağımızla basarak çiğniyoruz. Eskiden tek ayağımızla basardık, şimdi gücümüz yetmediği için iki ayağımızla çiğneyip hazırlıyoruz."

Çocukluğundan beri Dölek çamuruyla güveç yaptığını belirten 70 yaşındaki diğer usta kadın Pembe Bilgili ise çamurun dağlardan çıkarılma sürecini anlattı. Eşini 30 yıl önce kaybettiğini ve o günden bu yana üretime aralıksız devam ettiğini ifade eden Pembe Bilgili, üretim aşamalarını şöyle aktardı: "En baştan bunun çamurunu dağdan alıyoruz. Sert çamuru yakın yerden, yumuşak çamuru ise karşıdaki bir yerden getiriyoruz. Eskiden hayvanların sırtında taşırdık, şimdi arabalarla adamlar gidip çıkarıyorlar. Sert ve yumuşak çamuru birbirine katıp karıştırıyoruz. Islatıp kıvamına gelince çiğniyoruz. Bir gün öncesinden hazırladığımız çamurla ertesi gün güveç kaplarımızı yapıyoruz."