Ebola” salgını, Bundibugyo virüsünün yol açtığı salgının ilan edilmesinin üzerinden 100 günden fazla zaman geçmesine rağmen, Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nin doğusunda kontrol altına alma çalışmalarından daha hızlı bir şekilde yayılıyor. Associated Press’in aktardığı Sağlık Bakanlığı verilerine göre ülkede 22 Ağustos’a kadar 5 bin 514 doğrulanmış vaka ve 2 bin 642 ölüm kaydedildi. Bir hafta içinde 317 kişi hayatını kaybederken, doğrulanmış vakalar arasındaki ölüm oranı yüzde 47,9’a ulaştı. Bin 200 hasta iyileşirken, 808 kişi izolasyonda veya hastanelerde kalmaya devam etti. Uzmanlar, hastalığın geç tespit edilmesi ve test ekiplerinin birçok bölgeye ulaşmakta gecikmesi nedeniyle gerçek sayıların daha yüksek olabileceğini değerlendiriyor.

Ituri’den 6 eyalete Salgın, Kongo’nun kuzeydoğusundaki Ituri eyaletinde başladı. Ituri, vakaların yaklaşık yüzde 85’inin ve ölümlerin yüzde 79’unun görüldüğü salgının ana merkezi olmayı sürdürüyor. Virüs; Kuzey Kivu, Güney Kivu, Yukarı Uele, Aşağı Uele ve Tshopo eyaletlerine de yayıldı. Altı eyaletteki toplam 57 sağlık bölgesi salgın haritasına dâhil oldu. İnsanların kara yolları, nehirler ve madencilik güzergâhları üzerindeki hareketliliği, enfeksiyonun yerleşim yerleri arasında taşınmasını kolaylaştırıyor. Çatışmalar, yerinden edilmeler ve köylere erişimde yaşanan zorluklar da vakaların tespit ve izolasyonunu geciktiriyor. Dünya Sağlık Örgütü, yeni vakaların önemli bir bölümünün bilinen temaslı listelerinin dışında ortaya çıkmaya devam ettiğini bildiriyor. Bu durum, gözetim ekiplerinin henüz ulaşamadığı bulaş zincirlerinin bulunduğu anlamına geliyor.

Üç risk çemberi İlk risk çemberi Kongo içinde bulunuyor. Dünya Sağlık Örgütü, ülkedeki risk seviyesini “çok yüksek” olarak sınıflandırıyor. İkinci çember, Kongo ile sürekli kara ve ticaret bağlantısı bulunan komşu ülkeleri kapsıyor. Örgüt, özellikle Uganda, Ruanda, Burundi, Güney Sudan ve Orta Afrika Cumhuriyeti sınırlarında risk seviyesini “yüksek” olarak değerlendiriyor. Uganda, Kongo bağlantılı vakaların kaydedilmesinin ardından virüsün bulaşmasını durdurmayı başardı. Komşu ülkeler, sınır kapılarındaki taramaları güçlendirmeye, temaslılara ilişkin verileri paylaşmaya ve hızlı müdahale ekiplerini hazırlamaya devam ediyor.

Uzak ülkeler ise üçüncü çemberi oluşturuyor. Fransa’ya dış kaynaklı vakalar ulaşırken, iki hasta tedavi amacıyla Almanya’ya nakledildi. Kongo dışında kesintisiz bir bulaş yaşanmadı. Dünya Sağlık Örgütünün 20 Ağustos’ta yayımladığı değerlendirmeye göre daha geniş bölgesel ve küresel risk seviyesi düşük kalmaya devam ediyor. Ebola hava yoluyla bulaşmıyor. Enfeksiyon; belirtileri ortaya çıkmış bir kişinin kanına veya vücut sıvılarına ya da bu sıvılarla kirlenmiş araç ve gereçlere temas edilmesiyle meydana geliyor. Bu durum, solunum yolu hastalıklarıyla karşılaştırıldığında Ebola’nın seyahat yoluyla hızla yayılma kapasitesini sınırlandırıyor.

518 milyon dolarlık plan Dünya Sağlık Örgütü ile Afrika Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri, hazirandan kasıma kadar sürecek ve 518 milyon dolara mal olacak bir plan açıkladı. Plan; salgını merkezinde durdurmayı, komşu ülkelerin dış kaynaklı vakaları tespit etmesini ve yerel bulaş başlamadan önce hastaları izole etmesini amaçlıyor. Çalışmalar; gözetim, laboratuvar testleri, tedavi, enfeksiyon kontrolü, sağlık çalışanlarının korunması, toplumlarla iletişim kurulması ve defin işlemlerinin güvenli şekilde gerçekleştirilmesini kapsıyor.

Hazırlık çalışmaları, öncelikli olarak belirlenen 10 Afrika ülkesini içeriyor. Ortak plana göre bu ülkeler; laboratuvarları ve izolasyon merkezlerini hazırlıyor, sağlık ekiplerine eğitim veriyor, havaalanları ve kara sınır kapılarındaki acil durum planlarını güncelliyor. Örgüt, sınırların kapatılmasını veya genel seyahat yasağı uygulanmasını tavsiye etmiyor. Şüpheli ve doğrulanmış vakalar ile temaslı kişilerin uluslararası seyahatlerinin engellenmesini; salgından etkilenen bölgelerdeki havaalanları, limanlar ve sınır kapılarında çıkış taraması yapılmasını istiyor.

Kapasite 100 günde genişletildi Kongo’daki test laboratuvarlarının sayısı bir merkezden 19’a yükseldi. Bu laboratuvarlar günde 3 binden fazla numuneyi işleyebiliyor. Tedavi kapasitesi 10’dan az yataktan 1.300’ün üzerine çıkarıldı. 900’den fazla sağlık kuruluşuna enfeksiyondan korunma desteği sağlanırken, bilinçlendirme kampanyaları 2,5 milyondan fazla kişiye ulaştı.

Temaslıların takip edilme oranı da ilk haftadaki yüzde 9 seviyesinden 18 Ağustos itibarıyla yaklaşık yüzde 84’e yükseldi. Ancak bu oran, bütün bulaş zincirlerini kırmak için gereken seviyenin altında kalıyor. Örgütün 24 Ağustos tarihli güncellemesine göre bölgeye 260’tan fazla uzman gönderildi ve 330 ton tıbbi ve lojistik ekipman sevk edildi.

Aşı ve tedavi sağlama yarışı Bundibugyo virüsüne özel olarak ruhsatlandırılmış bir aşı veya tedavi bulunmuyor. Bu durum, mevcut müdahalenin en önemli zayıf noktalarından birini oluşturuyor. Bu virüs türüne karşı geliştirilen iki aşı, ilk kez insanlar üzerinde denenmeye başlandı. Üçüncü bir aşı ise hayvan deneylerinde potansiyel koruma sağladı. Aşının üçüncü aşama klinik denemelerine geçirilmesi için hazırlık yapılıyor.

Kongo’ya, Ebola’nın Zaire türüne karşı kullanılan Ervebo aşısından 16 binden fazla doz ulaştırıldı. Aşının Bundibugyo virüsüne karşı koruma sağlayıp sağlamadığı değerlendirilecek. Mevcut salgına neden olan türe karşı etkinliği henüz kanıtlanmadı. Dünya Sağlık Örgütü; MBP134 adlı antikor ile remdesivir ilacının tek başına veya birlikte kullanıldığı bir tedavi denemesi yürütüyor. Örgütün açıklamasına göre PARTNERS araştırmasına ağustos ortasına kadar ilk 100 hasta kaydedildi.

Örgüt, temmuz ayında Bundibugyo virüsüne yönelik ilk moleküler teste acil kullanım onayı verdi. Resmi açıklamaya göre test; enfeksiyonun daha hızlı doğrulanmasına, hastaların izolasyonuna ve temaslıların takibine yardımcı oluyor. Dünya Sağlık Örgütü, son haftalarda kaydedilen ölümlerin yaklaşık yüzde 60’ının tedavi merkezlerinin dışında meydana geldiğini açıkladı. Bu oran, çok sayıda hastanın tedavi merkezlerine geç ulaştığını veya hiç ulaşamadığını gösteriyor.

Örgüt, önümüzdeki ayların kritik önem taşıdığı uyarısında bulunuyor. Salgının kaynağında kontrol altına alınması; enfekte kişilere hastalığı başkalarına bulaştırmadan önce ulaşılmasına, temaslı takip oranının artırılmasına, sağlık ekiplerinin korunmasına, finansman sağlanmasına ve etkilenen toplulukların içinde etkin çalışma yürütülmesine bağlı.