Erzurum'daki tarihi Ane Hatun Türbesi, yüzyıllar öncesine uzanan hikâyesiyle dikkat çekiyor. 1649 yılında Sultan IV. Mehmed döneminde inşa edilen türbenin kitabesinde Morav Han'ın kızı Ane Hatun'un burada medfun olduğu belirtiliyor. Tarihi kaynaklarda Ane Hatun'un Osmanlı hizmetine giren ünlü Gürcü komutan Giorgi Saakadze'nin kızı Ana Saakadze olduğu aktarılırken, türbedeki diğer iki mezarın kime ait olduğu ise hâlâ kesin olarak bilinmiyor.

Erzurum'un tarihi yapılarından Ane Hatun Türbesi, 17. yüzyıldan günümüze ulaşan dikkat çekici hikâyesiyle öne çıkıyor. 1649 yılında Sultan IV. Mehmed döneminde inşa edilen türbenin kitabesi, burada yatan kişinin kimliğine ilişkin önemli bilgiler veriyor. Kitabede Morav Han'ın kızı Ane Hatun'un burada medfun olduğu belirtilirken, tarihi kaynaklar ise Ane Hatun'un Osmanlı hizmetine giren ünlü Gürcü komutan Giorgi Saakadze'nin kızı Ana Saakadze olduğunu aktarıyor.

377 YILLIK KİTABEDE ANE HATUN'A AĞIT Türbenin kuzeydoğu ayağında 33'e 42 santimetre ölçülerinde mermer bir kitabe bulunuyor. Kitabede Ane Hatun'un genç yaşta hayatını kaybetmesinin ardından yazılan şu ifadeler yer alıyor: “Ah kim bu kızı Morav Hanın - gitti bir narire'i hüsn idi şeha / Cennete arz-i cemal etdikde - reşkedüp hıdmetin itti hûra / Zumî der tarihini tiz öldü - Nâzeninim Ane Hanım hayfa” Günümüz Türkçesine aktarıldığında ifadeler, Morav Han'ın kızının güzelliğine ve genç yaşta ölümünün ardından duyulan üzüntüye işaret ediyor. Kitabenin sonunda ise Hicri 1059 tarihi bulunuyor. Bu tarih miladi olarak 1649 yılına karşılık geliyor.

TÜRBENİN İÇİNDE 3 MEZAR VAR Osmanlı mimarisinde sık rastlanan baldaken tarzında inşa edilen Ane Hatun Türbesi, dört tarafı açık ve kare planlı yapısıyla günümüze kadar ulaştı. Kesme taştan yapılan yapının dört ayağı sivri kemerlerle birbirine bağlanırken, türbenin üzeri kubbeyle örtülüyor. 3,38 metreye 3,38 metre ölçülerindeki türbenin içerisinde ise biri büyük, ikisi küçük olmak üzere 3 mezar bulunuyor. Büyük mezarın Ane Hatun'a ait olduğu biliniyor. Diğer iki mezarın üzerindeki kitabelerin zaman içerisinde silinmesi nedeniyle burada kimlerin yattığı kesin olarak belirlenemedi.

DİĞER İKİ MEZAR KİMİN? Araştırmacı Taner Özdemir, türbedeki diğer mezarlara ilişkin farklı görüşler bulunduğunu söyledi. Bazı tarihi kaynaklarda bu mezarların Ane Hatun'un çocuklarına, bazı kaynaklarda ise ailesinin diğer üyelerine ait olduğunun ileri sürüldüğünü belirten Özdemir, mezarların kimliğinin henüz kesin biçimde ortaya çıkarılamadığını ifade etti.

OSMANLI'YA SIĞINDI, MEHMET PAŞA ADINI ALDI Özdemir'in aktardığı bilgilere göre Giorgi Saakadze, 17. yüzyılda Osmanlı Devleti ile İran arasındaki mücadelelerin yaşandığı dönemde bölgede önemli bir askeri figür olarak öne çıktı. Daha sonra Osmanlı Devleti'ne sığınan Saakadze'nin Mehmet Paşa adını aldığı ve 17. yüzyılın ilk yarısında Halep'te hayatını kaybettiği aktarılıyor. Kızı Ane Hatun'un mezarı ise yüzlerce kilometre uzaktaki Erzurum'da bulunuyor.

“ERZURUM'DA İSLAMİYET'İ SEÇİYOR” Ane Hatun hakkındaki en dikkat çekici rivayetlerden biri de Erzurum'da bulunduğu dönemde Müslüman olduğu yönünde. Taner Özdemir, konuya ilişkin, “Rivayetlere göre Ane Hatun, Erzurum'da bulunduğu süreç içerisinde İslamiyet'i seçiyor, Müslüman oluyor” ifadelerini kullandı. Ane Hatun'un şehirde çok sayıda hayır işi yaptığı ve Erzurum halkı tarafından sevildiği de rivayet ediliyor. Özdemir, Erzurum'da Anne, Ane ve Ana isimlerinin yaygın olmasının da Ane Hatun'a duyulan sevgiyle ilişkilendirildiğini belirtti.

TARİHİ TÜRBENİN TURİZME KAZANDIRILMASI İSTENİYOR Yüzyıllardır ayakta kalan Ane Hatun Türbesi'nin Erzurum'un tarihi ve kültürel mirasının önemli parçalarından biri olduğunu belirten Özdemir, yapının turizme kazandırılması gerektiğini söyledi. 1649'dan günümüze ulaşan türbe, içerisindeki kimliği belirsiz iki mezar, kitabesindeki ağıt ve Ane Hatun'un Müslüman olduğuna ilişkin rivayetlerle yaklaşık dört asırlık bir hikâyeyi bugüne taşıyor.