Ay’ın nasıl oluştuğuna dair 4,5 milyar yıllık sır, yeni bir araştırmayla yeniden gündeme geldi. Bilgisayar simülasyonlarına dayanan çalışmaya göre Ay’ın oluşumu sanılandan çok daha kısa sürmüş ve yalnızca birkaç saat içinde gerçekleşmiş olabilir.

AY'IN OLUŞUMUNDA EZBER BOZAN TEORİ Ay'ın oluşumuna ilişkin onlarca yıldır kabul gören teoriye yeni bir alternatif ortaya çıktı. Bilim insanlarının geliştirdiği bilgisayar simülasyonları, Dünya'nın uydusunun yaklaşık 4,5 milyar yıl önce gerçekleşen dev bir çarpışmanın ardından yalnızca beş saat içinde oluşmuş olabileceğini gösterdi. Bilim dünyasında uzun süredir kabul gören teoriye göre Ay, Mars büyüklüğündeki Theia adlı bir gezegenin genç Dünya'ya çarpmasıyla meydana geldi. Çarpışma sonucunda uzaya saçılan büyük miktardaki erimiş kaya ve enkazın zaman içerisinde bir araya gelerek Ay'ı oluşturduğu düşünülüyordu. Ancak Southwest Research Institute ve Arizona Üniversitesi'nden araştırmacılar, sürecin çok daha hızlı gerçekleşmiş olabileceğini ortaya koydu.

AY YILLAR DEĞİL, SAATLER İÇİNDE OLUŞMUŞ OLABİLİR Araştırmacılar güçlü bilgisayar simülasyonları kullanarak Dünya ile Theia arasındaki dev çarpışmayı yeniden modelledi. Bazı senaryolarda, çarpışmadan yalnızca yaklaşık beş saat sonra büyük ölçüde bütünlüğünü koruyan bir Ay'ın ortaya çıktığı görüldü. Araştırmaya göre sonucu belirleyen en önemli faktörlerden biri Dünya ile Theia'nın çarpışma öncesindeki sıcaklığıydı. Araştırmanın yazarlarından Dr. Adeene Denton, Dünya ve Theia'nın yeterince sıcak olması halinde çarpışmanın Theia'yı tamamen parçalayarak büyük bir enkaz diski oluşturduğunu söyledi. Ancak aynı çarpışma koşullarında iki gök cisminin iç yapılarının sıcaklığı değiştirildiğinde çok farklı bir sonuç ortaya çıktı. Denton, “Aynı parametreleri kullandığımda, iki cismin içindeki sıcaklık yapılarını da eşitlediğimde yaklaşık beş saat içinde bütünlüğünü koruyan bir Ay ortaya çıktı.” dedi.

HER ŞEY SICAKLIĞA BAĞLI OLABİLİR Araştırmacılar, çarpışan gezegenlerin yalnızca büyüklük ve hızlarının değil, kayalarının fiziksel özelliklerinin de sonucu önemli ölçüde değiştirdiğini belirledi. Önceki modellerde gezegenler büyük ölçüde sıvı benzeri cisimler olarak ele alınıyor ve kayaların dayanıklılığı yeterince hesaba katılmıyordu. Yeni simülasyonlarda ise gezegenleri oluşturan maddelerin dayanıklılığı ve sıcaklığı da modellere dahil edildi. Sonuçlara göre daha sıcak gezegenler fiziksel olarak daha zayıf olduğu için çarpışma sırasında daha kolay parçalanıyor. Daha soğuk gök cisimleri ise daha dayanıklı oluyor ve çarpışmadan daha büyük parçalar halinde çıkabiliyor. Denton, “Simülasyonları yaptığımızda bunun Ay'ın oluşumunda gerçekten oldukça önemli olduğunu gördük.” ifadelerini kullandı.

4,5 MİLYAR YILLIK GİZEMİ AYDINLATABİLİR Astrophysical Journal Letters dergisinde yayımlanan bulgular, gezegen bilimindeki en büyük sorulardan birine de yeni ipuçları sağlayabilir: Ay'ı meydana getiren dev çarpışma tam olarak ne zaman gerçekleşti? Araştırmacılara göre yeni model, Ay'ın bugünkü yapısındaki bazı sıra dışı özellikleri ve içerdiği uçucu maddelerin miktarını açıklamaya da yardımcı olabilir.

DÜNYA VE AY NEDEN BU KADAR BENZİYOR? Ancak Ay'ın oluşumuna ilişkin önemli bir soru hala yanıt bekliyor. Dünya ile Ay'ın kimyasal bileşimlerinin birbirine neden bu kadar benzediği kesin olarak açıklanabilmiş değil. Araştırmacılara göre olası açıklamalardan biri, Theia ile genç Dünya'nın Güneş Sistemi'nin oluşumu sırasında aynı bölgede meydana gelmiş olması. Her iki gök cisminin de Güneş'i çevreleyen yoğun gaz ve kozmik toz diskindeki benzer maddelerden oluşmuş olması, kimyasal yapılarının birbirine yakın olmasını açıklayabilir. Mars'ın bileşiminin Dünya ve Ay'dan farklı olması ise gezegenin başlangıçta daha uzak bir bölgede oluştuğuna işaret ediyor. Denton bu ilişkiyi, “Dünya ve Mars, Güneş Sistemi'nin aynı mahallesinde oluştukları için kardeş gibiler. Ay ve Dünya ise çift yumurta ikizleri gibi.” sözleriyle anlattı. Araştırmacılar, yeni çalışmanın Ay'ın kesin olarak beş saat içinde oluştuğunu kanıtlamadığını ancak dev çarpışmanın ardından böylesine hızlı bir oluşumun fiziksel olarak mümkün olduğunu ortaya koyduğunu belirtiyor.