Yıllardır termik santrallerde yakılan kömürün ardından atık olarak depolanan küllerin içinde, teknoloji üretiminde kritik öneme sahip devasa bir ekonomik potansiyel bulunduğu ortaya çıktı.

Bilim insanları, bilgisayarlardan savunma sanayisine kadar pek çok alanda kullanılan 17 nadir toprak elementinin (REE) bu kül yığınlarında saklandığını belirledi. Küresel üretimde Çin'in hakimiyeti sürerken, ABD başta olmak üzere birçok ülke bu durumun önüne geçmek için alternatif kaynaklara yöneliyor.

2024 yılında Teksas Üniversitesi yerbilimcilerinin yaptığı araştırma, ABD'deki kömür külünün yaklaşık 100 milyar dolarlık çıkarılabilir nadir toprak elementi barındırabileceğini ortaya koydu. Kömür yakıldığında bu metallerin konsantrasyonu ham kömüre kıyasla 10 kata kadar artabiliyor.

Avustralya'daki Monash Üniversitesi'nde görevli mühendisler, çevre dostu asitler kullanarak kömür külündeki 17 nadir toprak elementinin yüzde 90 oranında geri kazanılabildiği pilot çalışmalar yürütüyor. Journal of Environmental Management dergisinde yayımlanan bir diğer araştırma ise dünya genelindeki kömür külünün her yıl 300 bin tondan fazla nadir toprak elementi sağlayabileceğini ve bu miktarın küresel talebi aşabileceğini gösterdi.

Ancak bu metalleri atıktan çıkarmak düşük geri kazanım oranları ve toksik atık riskleri nedeniyle kolay değil. Araştırmacılar bu engeli aşmak için "yeşil" liç yöntemleri, elektrokimyasal ekstraksiyon, doğa temelli mikroorganizma kullanımı ve fitomadencilik gibi çevreye daha az zarar veren alternatif teknikleri test ediyor.

Yöntemlerin ticari ölçekte sürdürülebilir hale gelmesi durumunda, bugün değersiz görülen kömür külleri geleceğin en stratejik hammadde kaynaklarından birine dönüşebilir.