Avrupa’nın ABD ve Çin’e karşı havacılıkta güç birliği yapma planı ağır darbe aldı. Fransa ile Almanya’nın birlikte geliştirdiği 6. nesil savaş uçağı projesi FCAS, liderlik kavgası ve teknik anlaşmazlıkların ardından iptal edildi. Paris kendi savaş uçağını geliştirmeye hazırlanırken, Berlin’in İngiltere, İtalya ve Japonya’nın yürüttüğü GCAP/Tempest projesinin kapısını çalabileceği belirtiliyor.

Avrupa’nın yeni nesil savaş uçağı hayali Fransa ile Almanya arasındaki anlaşmazlıklara takıldı. Kıtanın savunma sanayiinde ABD ve Çin karşısında rekabet gücünü artırması amacıyla büyük umutlarla başlatılan Geleceğin Muharebe Hava Sistemi (FCAS) projesinde yollar ayrıldı. The Guardian'ın haberine göre Fransa ve Almanya, 2018'den bu yana üzerinde çalışılan ortak 6. nesil savaş uçağı programını sona erdirme kararı aldı. Kararın arkasında yalnızca teknik sorunlar değil, projenin kontrolünün kimde olacağına ilişkin yıllardır devam eden Fransız-Alman çekişmesi de bulunuyor.

AVRUPA'NIN 6. NESİL UÇAK HAYALİ ÇÖKTÜ FCAS, yalnızca yeni bir savaş uçağından ibaret değildi. Programın yeni nesil insanlı savaş uçağının yanı sıra insansız hava araçları, gelişmiş sensörler ve birbirine bağlı muharebe sistemlerinden oluşan kapsamlı bir hava savaş mimarisi ortaya çıkarması planlanıyordu. Projenin çökmesi, Avrupa'nın savunma sanayiinde ortak üretim kapasitesini artırma hedefi açısından da önemli bir kayıp olarak değerlendiriliyor. Eski İtalya Başbakanı Mario Draghi'nin Avrupa'nın ABD ve Çin karşısında rekabet edebilmesi için öne çıkardığı “savunmada ortak üretim” yaklaşımı da böylece ciddi bir darbe almış oldu.

DASSAULT İLE AIRBUS BİRBİRİNE GİRDİ Krizin merkezinde Fransız Dassault Aviation ile Almanya merkezli Airbus Defence and Space arasındaki yetki ve liderlik mücadelesi bulunuyor. Fransız tarafının yeni nesil savaş uçağının geliştirilmesinde daha fazla kontrol istemesi, projenin iş paylaşımı konusunda Berlin ile Paris arasında ciddi görüş ayrılıklarına yol açtı. Anlaşmazlık yalnızca şirketlerin üretim paylarıyla da sınırlı kalmadı.

FRANSA BAŞKA, ALMANYA BAŞKA UÇAK İSTEDİ İki ülkenin gelecekte ihtiyaç duyduğu savaş uçağına ilişkin askeri beklentileri de birbirinden ayrıldı. Uçak gemisine sahip Fransa, yeni savaş uçağının deniz platformlarından operasyon yapabilecek özelliklere sahip olmasını ve buna uygun şekilde tasarlanmasını istedi. Uçak gemisi bulunmayan Almanya'nın operasyonel gereksinimleri ise farklıydı. Tarafların temel tasarım kriterlerinde dahi ortak noktada buluşamaması FCAS üzerindeki baskıyı artırdı. MOTOR ORTAKLIĞI DA ÇÖKTÜ Projeye son darbelerden biri motor konusunda geldi. Fransız motor üreticisi Safran'ın, Alman MTU Aero Engines ile yürüttüğü ortak motor geliştirme çalışmasını sona erdirmesi, programdaki ayrışmanın artık geri döndürülmesinin zor olduğunun göstergelerinden biri oldu. Böylece Avrupa'nın en büyük iki ekonomisinin birlikte geliştirmeyi planladığı yeni nesil savaş uçağında yollar tamamen ayrıldı.

FRANSA: TEK BAŞIMIZA YAPARIZ Paris ise FCAS'ın sona ermesiyle savaş uçağı geliştirme hedefinden vazgeçmiyor. Dassault Aviation CEO'su Éric Trappier, Fransa'nın yeni nesil savaş uçağını kendi imkanlarıyla geliştirebilecek kapasiteye sahip olduğunu belirtti. Fransız tarafının ilk gösterim uçağını 2031'e kadar havalandırmayı hedeflediği aktarılıyor. Sektördeki değerlendirmelerde Paris'in tamamen sıfırdan geliştirilecek bir platform yerine, insansız savaş uçaklarıyla müşterek görev yapabilecek gelişmiş bir “Super Rafale” konseptine yönelebileceği de belirtiliyor. ALMANYA TEMPEST'İN KAPISINI MI ÇALACAK? Ortaklığın sona ermesi Almanya'yı ise yeni bir arayışla karşı karşıya bıraktı. Berlin'in önündeki seçeneklerden biri, İngiltere, İtalya ve Japonya'nın geliştirdiği Global Combat Air Programme (GCAP) programına katılmak. Tempest olarak bilinen yeni nesil savaş uçağı projesinin FCAS'ın Avrupa'daki en önemli rakibi olması, Almanya'nın olası katılımını daha da dikkat çekici hale getiriyor. Ancak Berlin'in GCAP'a dahil olması halinde kurucu ortaklarla aynı seviyede söz hakkı elde edip edemeyeceği belirsiz. İngiliz ve İtalyan taraflarının Almanya'nın sağlayabileceği finansal ve endüstriyel kapasiteyi olumlu karşılayabileceği, buna karşılık yeni bir büyük ortağın karar süreçlerini ağırlaştırarak 2035 hedefini geciktirebileceğine ilişkin endişeler bulunduğu belirtiliyor.

AVRUPA 1980'LERE GERİ DÖNDÜ Yaşanan kriz Avrupa havacılık tarihindeki eski bir ayrılığı da hatırlattı. 1980'lerde Fransa, ortak Avrupa savaş uçağı projesinden ayrılmış ve kendi yolunu izleyerek Rafale'ı geliştirmişti. Almanya ve İngiltere'nin de aralarında bulunduğu diğer Avrupa ülkeleri ise Eurofighter Typhoon programında yoluna devam etmişti. Yaklaşık 40 yıl sonra benzer bir ayrışmanın yeniden ortaya çıkması Avrupa'nın ortak savunma sanayii hedefleri açısından dikkat çekici bir tablo oluşturdu. AVRUPA'NIN ÖNÜNDE MALİYET SORUNU VAR FCAS'ın çöküşünün ardından Avrupa'da birbirinden bağımsız yeni nesil savaş uçağı projelerinin ortaya çıkması maliyet tartışmasını da beraberinde getiriyor. Uzmanlara göre Avrupa ülkelerinin sınırlı savunma bütçeleri ve sipariş havuzlarının birden fazla programa bölünmesi, uçakların birim maliyetini yükseltebilir ve Avrupa üreticilerinin uluslararası pazarlardaki rekabet gücünü zayıflatabilir. ABD ve Çin'in yeni nesil hava platformlarına büyük kaynak ayırdığı bir dönemde Fransa-Almanya ortaklığının dağılması, Avrupa'nın askeri havacılıkta ortak hareket etme hayalini bir kez daha çıkmaza soktu.