Küresel enerji piyasalarında dengeleri altüst eden ABD-İran gerilimi ve Hürmüz Boğazı’ndaki geçiş riskleri, Brent petrol fiyatlarını 100 doların üzerine taşıyarak yeni bir kriz döneminin fitilini ateşledi.

Tgrthaber.com Özel Haber Editörü Zeynep Gizem Er’e konuşan Enerji Uzmanı Altuğ Karataş, petroldeki kritik eşiğin aşıldığını ve piyasada 110-120 dolar bandının güçlü bir risk senaryosu olarak öne çıktığını belirtti. Hürmüz Boğazı’nın küresel petrol akışının şahdamarı olduğunu vurgulayan Karataş, arz kesintilerinin derinleşmesi halinde kısa süreli de olsa 130-150 dolar seviyelerinin görülebileceğine dikkat çekti.

Brent petrol fiyatlarında 100 dolar eşiğinin aşılmasıyla birlikte piyasalar yeni bir döneme girdi. ABD-İran gerilimi, Hürmüz Boğazı’ndaki geçişlere ilişkin riskler ve Orta Doğu’daki arz endişeleri petrol fiyatlarını yukarı taşırken, gözler şimdi 110-120 dolar bandına çevrildi. Enerji Uzmanı Altuğ Karataş, Brent petrolde önümüzdeki döneme ilişkin güçlü risk senaryosunu, yıl sonu fiyat beklentilerini ve 100 doların üzerindeki petrol fiyatlarının Türkiye'ye olası etkilerini Tgrthaber.com Özel Haber Editörü Zeynep Gizem Er’e değerlendirdi.

BRENT PETROLDE YENİ KRİTİK EŞİK Brent petrolün 105 dolar seviyesine çıkmasıyla birlikte piyasalarda yeni kritik seviyeler konuşulmaya başlandı. ABD-İran geriliminin devam etmesi ve Hürmüz Boğazı’ndaki petrol akışının daha da sekteye uğraması halinde fiyatların hangi seviyelere çıkabileceğini değerlendiren Karataş, 110-120 dolar bandının güçlü bir risk senaryosu olduğunu belirterek şu ifadeleri kullandı: ''Brent petrolde 100 dolar artık sadece psikolojik bir sınır değil. Ben önümüzdeki dönemde 100-110 dolar bandını yeni kritik bölge olarak görüyorum. Burada kalıcılık sağlanırsa piyasa çok hızlı şekilde 110-120 doları fiyatlamaya başlayabilir. Çünkü bugün petrol fiyatının üzerinde sadece arz-talep değil, ciddi bir jeopolitik güvenlik primi var. Hürmüz Boğazı dünya enerji sisteminin adeta şahdamarı. Savaş öncesinde küresel petrol ve petrol ürünleri tüketiminin yaklaşık beşte birine karşılık gelen akışın geçtiği bir bölgeden bahsediyoruz. Bugün geçişlerin ciddi şekilde azalması piyasayı çok hassas hale getiriyor. Benim senaryomda 110-120 dolar güçlü bir risk senaryosu, 120 doların üzeri ise Hürmüz'deki kesintinin ağırlaşması veya bölgedeki üretim, rafineri, liman ve boru hattı altyapısının daha fazla zarar görmesini gerektiriyor. Çok daha ağır bir arz şokunda 130-150 dolar seviyeleri kısa süreli olarak dahi olsa imkânsız değil. Ancak bunu ana senaryo olarak değil, olağanüstü jeopolitik senaryo olarak görüyorum.''

YENİ SAVAŞLARIN HEDEFİ: ENERJİ ALTYAPISI Petrol fiyatlarında jeopolitik risklerin belirleyici hale geldiğine dikkat çeken Altuğ Karataş, savaşların enerji piyasaları üzerindeki etkisinin yalnızca petrol üretimiyle sınırlı kalmadığını vurguladı. Rafineri, liman, LNG tesisi, boru hattı ve enerji taşıma güzergâhlarının da stratejik hedef haline geldiğini belirten Karataş, şu ifadeleri kullandı: ''Burada yeni bir döneme de dikkat çekmek gerekiyor: Yeni savaşların stratejik hedeflerinden biri artık enerji altyapısı. Rafineriler, terminaller, boru hatları, LNG tesisleri ve enerji taşıma yolları hedef haline geliyor. Bir enerji tesisinin kaybı yalnızca savaşan ülkeleri değil, dünyanın başka bir noktasındaki tüketicinin ödediği fiyatı dahi etkiliyor.''

PETROLDE ÜÇ KRİTİK SENARYO Brent petrolün yıl sonuna kadar izleyeceği rotada jeopolitik gelişmelerin belirleyici olacağını ifade eden Karataş, üç farklı fiyat senaryosu ortaya koydu. Petrol arzındaki kayıplara ve küresel stoklardaki gerilemeye dikkat çeken Karataş, piyasanın giderek daha kırılgan hale geldiğini belirterek şu sözleri söyledi:

''Ben yıl sonuna kadar üç ayrı senaryo görüyorum. Gerilim azalır, Hürmüz geçişleri normale yaklaşır ve piyasaya yeniden yeterli arz gelirse 80-100 dolar bandına dönüş mümkün. Bugünkü belirsizlik ve arz kayıpları devam ederse 95-110 dolar bandı daha gerçekçi. ABD-İran gerilimi yeniden tırmanır, Hürmüz geçişleri daha da azalır veya Körfez'deki üretim ve ihracat altyapısında yeni kayıplar oluşursa 110-120 dolar ve üzerini konuşmaya başlarız. Nitekim EIA, Ortadoğu'daki üretim kesintilerinin ağustosta yaklaşık 6,7 milyon varil/güne ulaştığını ve küresel stokların yılbaşından bu yana yaklaşık 400 milyon varil azaldığını bildiriyor. Dolayısıyla piyasanın tamponu giderek küçülüyor. Fakat burada benim özellikle dikkat çektiğim başka bir konu var: Petrol artık yalnızca fiziksel bir enerji ürünü değil, aynı zamanda büyük bir finansal emtia.

Jeopolitik bir haberle petrolün birkaç gün içerisinde 10-20 dolar hareket edebilmesi, vadeli işlemler ve türev piyasalarda doğru zamanda doğru pozisyonda bulunan yatırımcılar açısından çok büyük kazanç ve kayıplar yaratıyor. Bu nedenle bu dalgalanmaların aynı zamanda ciddi bir finansal kâr realizasyonu ve servet transferi oluşturduğunu düşünüyorum. Elbette somut kanıt olmadan herhangi bir aktörün haberi önceden bildiğini söylemek doğru olmaz. Ama şu soruyu sormamız gerekiyor: Petrol birkaç gün içerisinde 10-20 dolar yükselip tekrar düştüğünde bu hareketlerden kimler para kazanıyor? Artık enerjide yeni normal sadece yüksek fiyat değil; yüksek oynaklık.''

''BRENT PETROL YÜKSELDİ, BENZİN VE MOTORİN DE AYNI ORANDA YÜKSELİR' DİYE BİR KURAL YOK'' Brent petrolün 100 doların üzerinde kalmasının Türkiye açısından yalnızca akaryakıt fiyatları üzerinden değerlendirilmemesi gerektiğini belirten Karataş, benzin ve motorin fiyatlarının Brent petroldeki yükselişle aynı oranda artacağı yönündeki algının doğru olmadığını söyledi. Pompa fiyatlarını belirleyen unsurları tek tek sıralayan Altuğ Karataş özellikle motorin tarafındaki arz sıkıntısına dikkat çekerek şu ifadeleri kullandı:

''Türkiye açısından pompada çok önemli bir yanlış algıyı düzeltmek gerekiyor: Brent petrol yükseldi, benzin ve motorin de aynı oranda yükselir diye bir kural yok. Pompadaki fiyatın denklemi kabaca Brent + uluslararası ürün fiyatı + rafineri marjı + dolar/TL + vergi şeklinde oluşuyor. Bugün özellikle motorinde ayrı bir problem yaşıyoruz. Rusya-Ukrayna savaşında Rus rafinerilerine yönelik saldırılar rafineri kapasitesini, motorin üretimini ve ihracatını ciddi biçimde etkiledi. Rusya'nın deniz yoluyla petrol ürünü ihracatı temmuzda bir önceki aya göre yaklaşık 3 düştü. Rusya ayrıca motorin ihracatına yönelik kısıtlamalarını uzattı. Bu nedenle ham petrol sıkışıklığı ile motorin sıkışıklığı aynı şey değil. Dünyada ham petrol bulunabilir ama onu motorine çevirecek yeterli rafineri kapasitesi yoksa motorinin fiyatı Brent'ten çok daha hızlı yükselebilir. Nitekim Rusya ve Ortadoğu'daki sorunlar nedeniyle piyasada yaklaşık 4 milyon varil/günlük ürün eksikliğinden söz ediliyor ve dizel rafineri marjları rekor seviyelere çıktı. Bu yüzden benzin ile motorinin fiyatlarının zaman zaman birbirinden ayrışmasını normal karşılamak gerekiyor.''

EŞEL MOBİL SİSTEMİ DEVREDE ANCAK ARTIŞLARI BELLİ ORANDA ENGELLİYOR Karataş, Brent petrolün 100 doların üzerinde kalıcı olması ve uluslararası akaryakıt fiyatlarındaki yükselişin sürmesi halinde, devrede olan Eşel Mobil Sistemi'nin fiyat artışlarını belli oranda engellediğini şu sözlerle belirtti: ''Türkiye'ye geldiğimizde ise Brent'in 100 dolar üzerinde kalıcı olması, uluslararası motorin ve benzin fiyatlarının da yükselmesi pompada yeni fiyat artışları kaçınılmaz hale gelebilir. Bunun etkisi aylar sonra değil, fiyatlama mekanizmasına bağlı olarak birkaç günlük dönemler içerisinde görülebilir. Burada kamunun kullanabileceği araçlardan biri de geçmişte uygulanan Eşel Mobil Sistemi benzeri vergi mekanizmalarıdır. Sistem kabaca, uluslararası petrol veya kur kaynaklı maliyet artışının bir bölümünün ÖTV'den karşılanarak pompa fiyatına geçişinin sınırlandırılması mantığıyla çalışıyor. Dolayısıyla 100 dolar petrol Türkiye açısından sadece benzin ve motorin meselesi değildir. Enerji ithalat faturasını artırır; cari açığı, taşımacılığı, lojistiği, tarımı ve sanayi üretim maliyetlerini etkiler ve oradan enflasyona geçiş yapar.''

TÜRKİYE'NİN ENERJİ KOZU: GABAR VE KARADENİZ Küresel petrol fiyatlarının yükseldiği dönemde Türkiye’nin yerli enerji üretiminin stratejik öneminin daha da arttığını vurgulayan Karataş, Gabar petrolü ve Karadeniz doğal gazının Türkiye’nin enerji ithalatına bağımlılığını azaltmadaki rolüne dikkat çekti. Yerli petrol ve doğal gaz üretiminin yanı sıra yenilenebilir enerji ve enerji verimliliğinin de Türkiye açısından kritik hale geldiğini belirten Karataş, şu ifadeleri kullandı: ''Bu nedenle bugün Gabar'da ürettiğimiz her varil petrol, Karadeniz'de ürettiğimiz her metreküp doğal gaz, yenilenebilir kaynaklardan ürettiğimiz her kilovatsaat ve enerji verimliliğiyle tasarruf ettiğimiz her birim enerji Türkiye için çok daha değerli hale geliyor. Enerji politikası artık aynı zamanda ekonomi politikasıdır. Yerli ürettiğimiz veya tasarruf ettiğimiz her birim enerji; cari açıkla, enflasyonla ve dışa bağımlılıkla mücadelede Türkiye'nin elini güçlendiriyor.''