Sosyal yardım sisteminde yeni bir uygulama dönemi başlıyor. Son bir yıl içinde düzenli nakdi sosyal yardımlardan en az bir kez yararlanan, 18 yaşını doldurmuş, 55 yaşından gün almamış ve çalışabilir durumda olan kişiler İŞKUR’a bildirilecek.

Uygulama kapsamında bu kişilerin istihdama yönlendirilmesi hedeflenirken, işe yönlendirmeyi kabul etmeyen, yönlendirme sonrasında iş görüşmesine gitmeyen veya kendisine sunulan iş teklifini reddedenlerin sosyal yardımları bir yıl süreyle kesilecek. HEM 2027-2029 dönemini kapsayan Orta Vadeli Program’da (OVP) hem de İŞKUR’un yayımladığı genelgede yer aldı; sosyal yardımlara yeni düzenleme geliyor. Aslında bu konuyu bir okuyucumun sorusu üzerine gündeme aldım. Okuyucum, “Sosyal yardımlar kesilecek mi, çalışmayanlar sosyal yardımlardan yararlanacak mı?” diye sormuş. Araştırdım ve sosyal yardımlardan yararlanma kriterlerinde bazı değişiklikler yapılacağı anlaşılıyor. Hatta yapılmış bile.

Önce sosyal yardımlar neler, kısaca değineyim. Devlet, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı aracılığı ile sosyal yardımlarda bulunuyor. Engelli ve yaşlı bakım yardımından, kronik hastalara verilen desteğe, sağlık ve doğum yardımından, eğitim yardımına, sosyal uyum yardımından, elektrik-doğalgaz tüketim desteğine, barınma yardımına kadar 44 ayrı sosyal yardım programı bulunuyor. Mesela, İŞKUR aracılığı ile işe yönlendirilen kişilere 30 gün içerisinde işe yönlendirme yardımı yapılıyor. Aynı şekilde SGK kayıtlarında işe başlama bilgisi görülen kişilere 60 gün içerisinde işe başlama sosyal yardımı veriliyor.

4 MİLYON HANE YARARLANIYOR 2025 yılında sosyal yardım harcaması 587.1 milyar TL olmuş. Sosyal yardımlardan faydalanan toplam hane sayısı ise 4 milyona yakın. Yaklaşık 15 milyona yakın kişi sosyal yardımlardan yararlanıyor. Örneğin, 8.2 milyon kişinin genel sağlık sigortası primini devlet ödemiş. Bu yardımlar da Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları (SYDV) aracılığı ile yürütülüyor. Bu yardımlardan yararlanmanın birçok şartı var ama en temel şart, hane içinde kişi başına düşen aylık gelirin net asgari ücretin üçte birinden –ki, bugün için bu tutar 9.358 lira- az olması. Sosyal yardımlarla ilgili genel tablo böyle.

2027-2029 döneminde ekonominin yol haritasını ortaya koyan Orta Vadeli Program’da (OVP) sosyal yardımlara yeni düzenleme geleceği yer alıyor.

ÇALIŞMAMAYI SEÇENLER ARTTI Buna göre, sosyal yardım sistemi ile aktif ve pasif işgücü programları arasında bağlantı güçlendirilecek, sosyal yardım alan bireylerin işgücüne katılımını ve istihdam edilebilirliğini sağlamaya yönelik aktif işgücü programları yaygınlaştırılacak.

Şu bilgiyi de vereyim. Devletin sunduğu sosyal yardımlardan yararlanıp, çalışmamayı tercih edenlerin sayısının çok olduğu da tespit edilmiş. Bu duruma da iradi işsizlik deniyor. Daha açık bir anlatımla, devlet yardımları, kişileri çalışma hayatından uzaklaştırıyor. Bir süredir de kişileri çalışma hayatından uzaklaştıran sosyal yardımların yeniden gözden geçirilmesi gündemde.

YA ÇALIŞACAKLAR YA MESLEK EDİNECEKLER Ama asıl önemli olan, İŞKUR’un bu konuda yeni yayımladığı, sosyal yardım yararlanıcılarının istihdama yönlendirilme işlemleri genelgesi. Genelgenin amacı, Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıflarınca, İŞKUR sistemine kaydedilen çalışabilir durumdaki sosyal yardım yararlanıcılarına sunulan hizmetlerin yeniden belirlenmesi.

Buna göre, son bir yıl içerisinde düzenli nakdi sosyal yardımlardan en az bir defa yararlanıp da 18 yaşını doldurmuş, 55 yaşından gün almamış ve çalışabilir durumda olanlar Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları tarafından İŞKUR’a bildirilecek ve bu kişilerin, iş arayan olarak, İŞKUR’a otomatik kaydı gerçekleşecek. İş arayan olarak kaydedilen bu kişiler, 20 gün içinde İŞKUR’a çağrılacak ve işe girişi konusunda eylem planı hazırlanacak.

Bu kişiler ya eleman arayan işverenlere (açık iş) yönlendirilip, istihdam edilmeleri sağlanacak ya da İŞKUR’un mesleki beceri geliştirme programı olan aktif işgücü piyasası programlarına dahil edilecek. Sosyal yardım alanlara, İŞKUR’un, yönlendirildiği açık işleri ve katılması gereken aktif işgücü piyasası programlarını en fazla 3 kere reddetme hakkı tanınacak. İşe yönlendirmenin kabul edilmemesi, yönlendirmeye rağmen görüşmeye gidilmemesi, yapılan iş teklifinin kabul edilmemesi, aktif işgücü piyasası programlarına başlanmaması halinde Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı bu kişilerin sosyal yardımlarını bir yıl süreyle kesecek.