Uganda Devlet Başkanı Yoweri Museveni'nin oğlu, dönemin Korgenerali Muhoozi Kainerugaba'nın Türkiye'ye yönelik tehditleri sürerken flaş bir gelişme yaşandı.

Uganda ordusu, cumartesi günü Türkiye ile savunma ve askeri iş birliğini askıya aldığını duyurdu.

Karar, Uganda Devlet Başkanı Yoweri Museveni’nin önde gelen eleştirmenlerinden siyasi yorumcu Fred Lumbuye’nin Türkiye’den iade edilmesi talebiyle Ankara ve Kampala arasında aylardır süren gerilimin ardından geldi. Ancak Uganda ordusu, kararın gerekçesini açıklarken Lumbuye’nin adını doğrudan zikretmedi.

Uganda Halk Savunma Kuvvetleri (UPDF) Sözcüsü Chris Magezi, yaptığı açıklamada, Türkiye ile savunma ve askeri iş birliğinin “derhal geçerli olmak üzere” askıya alındığını bildirdi.

Magezi, “Uganda Halk Savunma Kuvvetleri, Türkiye Cumhuriyeti ile her türlü savunma ve askeri iş birliğini derhal geçerli olmak üzere askıya almıştır,” dedi.

Kararın, iki ülke arasındaki “karşılıklı savunma ve askeri iş birliğine ilişkin çözülmemiş meseleler” giderilene kadar yürürlükte kalacağını belirten Magezi, ayrıntı vermedi. Dışişleri Bakanlığı ve Uganda Dışişleri Bakanlığı'ndan konuyla ilgili henüz resmi bir açıklama gelmezken, Uganda Genelkurmay Başkanı Muhoozi Kainerugaba ordunun açıklamasını X hesabında paylaştı.

Son aylarda Uganda’nın fiili lideri olarak öne çıkan Kainerugaba, 82 yaşındaki Museveni’nin oğlu ve ülkenin olası siyasi halefi. Kainerugaba, Lumbuye’nin Uganda’ya iade edilmesi için Türkiye’ye yönelik çağrılarını son dönemde artırmıştı. Lumbuye hakkında şiddete teşvik, yanlış bilgi yayma ve bilgisayar sistemlerinin kötüye kullanılması da dahil 15 ayrı suçlama ve yakalama kararı bulunuyor. Öte yandan, Ankara ile Kampala arasındaki gerilim Lumbuye meselesiyle sınırlı değil. Kainerugaba, son aylarda Türkiye’ye yönelik dikkat çeken açıklamaları ve sıra dışı talepleriyle de gündeme geldi.

Nisan ayında Türkiye’nin Uganda’ya 1 milyar dolar “güvenlik temettüsü” ödemesini talep eden Kainerugaba ayrıca, Türkiye’nin “en güzel kadınıyla” evlenmek istediğini de söyledi. Taleplerinin karşılanmaması halinde diplomatik ilişkileri kesme ve Türk Hava Yolları’nın Uganda’daki faaliyetlerini engelleme tehdidinde bulundu. Kainerugaba’nın söz konusu paylaşımları daha sonra silindi. Dönem dönem magazin gündemine de taşınan açıklamalarıyla dikkat çeken Kainerugaba, daha önce dünyaca ünlü şarkıcı Beyoncé ile evlenme planlarından söz etmişti. Ayrıca İtalya Başbakanı Giorgia Meloni ile evlenebilmek için “dünyanın en güzel inekleri” olarak nitelendirdiği 100 Ankole ineğini vermeye hazır olduğunu söylemişti.

Uganda’nın başkenti Kampala’da cuma günü, Kainerugaba ile bağlantılı sivil ve siyasi bir baskı grubu olan Uganda Yurtseverler Birliği’ne bağlı binlerce kişi Türkiye Büyükelçiliği önünde protesto düzenledi. Grubun Genel Sekreteri Fadil Twalla, “Bugün buraya Türk halkının düşmanı olarak değil, derin bir hayal kırıklığı yaşayan Ugandalı vatanseverler olarak geldik,” dedi. Twalla, “Lumbuye Türkiye’de bulunuyor ve ülkemizin yönetimine yönelik saldırılarını Türkiye topraklarını kullanarak sürdürmeye devam ediyor” ifadelerini kullandı. Kainerugaba’nın büyükelçilik önünde gösteri düzenleme planları, diplomatların sorunu çözmeye yönelik girişimleri nedeniyle birkaç kez ertelenmişti. Uganda’nın Türkiye Büyükelçiliği gösteri nedeniyle 18 Eylül'de kapalı kaldı. Büyükelçiliğin X hesabından yapılan açıklamanın altına yorum yapan bazı kullanıcılar da Lumbuye’ye destek mesajları paylaştı ve Ankara’ya Lumbuye’nin Türkiye’de kalmasına izin verilmesi çağrısında bulundu.

Uganda ile Türkiye, yaklaşık 10 yıldır savunma alanında yakın iş birliği yürütüyor. Bu kapsamda askeri eğitim, silah ve gözetleme ekipmanları, teknoloji transferi ile terörle mücadele ve güvenlik alanlarında ortak çalışmalar bulunuyor. Uganda’nın son kararı, Türkiye merkezli Yapı Merkezi şirketinin üstlendiği 3 milyar dolarlık demiryolu projesinin iptal edilebileceği ve bazı Türk vatandaşlarının sınır dışı edilebileceği yönündeki tehditlerin ardından geldi. Ankara ile Kampala arasındaki gerilimin merkezinde ise muhalif siyasi yorumcu Lumbuye bulunuyor. Afrika basınına yansıyan haberlere göre, Uganda makamları, blogger hakkında çeşitli suçlamalar yöneltirken, Lumbuye’nin Türkiye’den iade edilmesini talep ediyor. Uganda ile Türkiye arasındaki sorunlar Somali’deki gelişmelere ilişkin gerilimi de kapsıyor. Uganda merkezli Fanaka Kwawote düşünce kuruluşundan analist Angelo Izama’ya göre, Uganda askerleri yıllardır Somali’de zayıf federal hükümeti, Eş-Şebab militanlarına karşı destekleyen barış gücü operasyonlarında görev yapıyor. Izama, Türkiye’nin Somali’de giderek daha etkili ve daha fazla tercih edilen bir güvenlik ortağı haline geldiğini söyledi. Uganda’nın Somali’deki tüm askerlerini Ağustos 2027’ye kadar çekmesi bekleniyor.