ABD'deki Illinois Üniversitesi'nde görevli araştırmacılar, eski elektronik cihazların içerisinde saklı duran tonlarca altını geri kazanmak için elektrik akımıyla çalışan devrim niteliğinde bir yöntem geliştirdi. Özel bir molekül ve elektrik akımı kullanarak bakır ve diğer metallerin arasından yalnızca altın iyonlarını seçen sistem, laboratuvar testlerinde yüzde 89'a varan geri kazanım başarısı elde etti. Geleneksel yöntemlere kıyasla 100 kata kadar daha az kimyasal gerektiren bu çevre dostu inovasyonun, her yıl milyonlarca ton üretilen elektronik çöplerin ekonomiye kazandırılmasında çığır açması bekleniyor.

Cep telefonları, bilgisayarlar ve diğer elektronik cihazların devrelerinde az miktarda da olsa altın bulunuyor. Ancak bu değerli metali diğer malzemelerden ayırmak için kullanılan geleneksel yöntemler yüksek miktarda kimyasal gerektirebiliyor. Araştırmacılar bu nedenle altını daha seçici biçimde ayırabilecek farklı bir sistem üzerinde çalıştı.

Yeni yöntemin merkezinde, elektrik uygulandığında yapısı değişen özel bir molekül bulunuyor. Elektronik atıklardan elde edilen metal karışımı sisteme verildiğinde elektrik akımı molekülü aktif hale getiriyor ve altın iyonlarını yakalamasını sağlıyor. Karışımda bakır ve başka metaller bulunmasına rağmen sistem özellikle altına yöneliyor.

Altın yakalandıktan sonra elektriksel koşullar değiştirilerek molekülden tekrar ayrılabiliyor. Böylece kullanılan malzemenin yeniden kullanılabilmesi ve işlemin tekrar edilebilmesi amaçlanıyor. Laboratuvar deneylerinde sistemin elektronik atıklardan yüzde 89'a varan oranda altın geri kazanabildiği bildirildi. Araştırmacıların dikkat çektiği noktalardan biri de kullanılan kimyasal miktarı. Yeni yöntemin bazı geleneksel altın ayırma işlemlerine kıyasla 100 kata kadar daha az kimyasal madde gerektirebileceği belirtiliyor. Bu da elektronik çöplerin işlenmesi sırasında ortaya çıkan atık miktarının azaltılmasına yardımcı olabilir.

Altının elektronik cihazlarda kullanılmasının nedeni yalnızca değerli olması değil. Paslanmaya karşı dayanıklı olması ve elektriği iyi iletmesi nedeniyle özellikle devre kartlarında, bağlantı noktalarında ve küçük elektronik parçalarda tercih ediliyor. Tek bir cihazdaki miktar oldukça az olsa da milyonlarca cihaz bir araya geldiğinde önemli miktarda altın çöpe gidiyor.

Birleşmiş Milletler verilerine göre dünya genelinde yılda yaklaşık 62 milyon ton elektronik atık üretiliyor ve bunun yalnızca yüzde 22,3’ü resmi sistemler üzerinden toplanıp geri dönüştürülüyor. Bu miktarın 2030’da yılda 82 milyon tona ulaşabileceği öngörülüyor.

Yeni yöntem henüz laboratuvar ölçeğinde geliştiriliyor. Araştırmacıların bundan sonraki hedeflerinden biri sistemi daha büyük miktarlardaki elektronik atıklarda deneyerek maliyetini ve verimliliğini görmek. Eğer yöntem endüstriyel ölçekte de benzer sonuç verirse, bugün çöpe giden eski elektronik cihazların içindeki altının daha az kimyasal kullanılarak yeniden ekonomiye kazandırılması mümkün olabilir.