Yellowstone süper yanardağının olası büyük patlamasını ele alan yeni çalışma, felaketin yalnızca ABD ile sınırlı kalmayabileceğini ortaya koydu. Araştırmacıların çizdiği en uç senaryoda küresel sıcaklık düşüşünden gıda krizine kadar uzanan zincirin 10 yıl içinde yüz milyonlarca erken ölüme yol açabileceği öne sürüldü...

ABD’nin altında sessizce duran Yellowstone, yeniden dünyanın en ürkütücü doğal afet senaryolarından birinin merkezinde. Bilim insanları, süper yanardağda en yüksek şiddette bir patlama yaşanması halinde neler olabileceğini adım adım modelledi. Ortaya çıkan tabloya göre felaket aniden gelmeyecek; haftalar öncesinden işaretler verecek ancak patlama gerçekleşirse etkileri onlarca yıl boyunca hissedilebilecek.

Çalışmada ele alınan senaryoya göre Yellowstone, büyük bir patlamadan yaklaşık iki ay önce değişmeye başlayacak.

İlk belirtilerin küçük deprem kümeleri şeklinde ortaya çıkabileceği, ardından magmanın yer kabuğunu yukarı doğru itmesiyle zeminde kısa sürede santimetrelerle ölçülen yükselmeler görülebileceği belirtiliyor. Patlamaya yaklaşık iki hafta kala ise bölgedeki gayzerlerin olağan dışı davranmaya başlaması ve karbondioksit ile kükürt salımında ciddi artış yaşanması bekleniyor. Böyle bir durumda yaklaşık 100 kilometrelik alanın boşaltılması gündeme gelebilecek.

Basıncın kritik noktaya ulaşmasının ardından ilk olarak şiddetli buhar patlamalarının yaşanabileceği değerlendiriliyor. Ardından yaklaşık 800 derece sıcaklığındaki magmanın yüzeye ulaşması ve kül sütununun 50 kilometre yüksekliğe kadar çıkması öngörülüyor.

Senaryoda patlamanın, volkanik patlama ölçeğinin en yüksek seviyesi olan VEI 8 büyüklüğüne ulaşabileceği varsayılıyor. Yanardağın çevresindeki onlarca kilometrelik bölgede ise aşırı sıcak gaz, kül ve kaya parçalarından oluşan piroklastik akıntıların önüne çıkan her şeyi yok edebileceği belirtiliyor.

Felaketin etkisi yalnızca Yellowstone çevresiyle sınırlı kalmayacak. Atmosfere yayılan dev kül bulutunun Kuzey Amerika’nın geniş bölümünü kaplayabileceği ve bazı bölgelerde gündüz saatlerinde dahi gökyüzünü karartabileceği öngörülüyor.

Islanan volkanik külün elektrik iletkenliğinin artması da enerji hatlarında büyük arızalara yol açabilecek. Elektrik, telefon, internet ve su sistemlerinin uzun süre devre dışı kalması ihtimaller arasında.

Araştırmada en dikkat çekici sonuçlardan biri ise patlamanın ardından oluşabilecek “volkanik kış” senaryosu. Atmosfere ulaşan kükürt dioksidin güneş ışığını geri yansıtan parçacıklara dönüşmesi halinde küresel sıcaklığın yaklaşık 1,5 derece düşebileceği hesaplanıyor. Bu değişimin tarımsal üretimi ağır biçimde etkileyebileceği, özellikle ABD’deki tahıl ve soya üretiminin zarar görmesinin dünya genelinde gıda fiyatlarını hızla artırabileceği belirtiliyor.

Çalışmanın en çarpıcı tahmini ise doğrudan patlamadan değil, sonrasında oluşabilecek zincirleme etkilerden geliyor.

Gıda kıtlığı, hastalıklar ve solunum problemleri de hesaba katıldığında 10 yıllık süreçte 700 milyon ile 1,3 milyar arasında erken ölüm yaşanabileceği öne sürülüyor. Ancak bu rakamlar gerçekleşmesi beklenen kesin bir tahmin değil; Yellowstone’da olağanüstü büyüklükte bir patlama meydana gelmesi halinde ortaya çıkabilecek en kötü senaryoyu ifade ediyor.