İstanbul'da düzenlenen kentsel dönüşümde binaların enkazı adeta gizli bir hazineye dönüştü. Yıkılan ortalama bir apartmandan 250 bin ile 750 bin lira arasında değişen demir, bakır ve ikinci el malzeme çıktığını belirten uzmanlar ev sahiplerini uyardı. 'Hurdalar müteahhidin olur' ezberinin yasal olarak hiçbir karşılığı olmadığını vurgulayan uzmanlar, masaya oturulduğunda sözleşmeye ekletilmeyen bu dev servetin göz göre göre kurban edildiğini açıkladı.

İstanbul’da hızlanan kentsel dönüşüm, yıkılan binaların enkazını âdeta gizli bir kasaya dönüştürdü. Eski apartmanlardan çıkan demir, bakır, alüminyum ve kullanılabilir tesisat malzemeleri on binlerce, bazı binalarda ise yüz binlerce liralık ekonomik değer oluşturuyor. Ancak bu gelirin müteahhide mi, bina sahiplerine mi ait olacağı tamamen sözleşmedeki hükümlere bağlı. Uzmanlar, ortalama bir binadan 250 bin ila 750 bin liralık dönüşebilir malzeme çıktığını ifade ediyor.

KOMBİDEN DEMİR ÇUBUĞA: ENKAZDAKİ İKİNCİ EL PAZARI: Yıkım öncesinde ve sırasında binalardan sökülen malzemeler iki ayrı kalemde değerlendiriliyor: İkinci El Ev Eşyaları ve Tesisat: Çalışan kombiler, klimalar, radyatör petekleri, çelik kapılar ve sağlam pencere doğramaları doğrudan ikinci el piyasasında alıcı buluyor. Hurda Metal Değeri: Bakır kablolar, pirinç bataryalar, alüminyum doğramalar ve asıl büyük hacmi oluşturan betonarme içerisindeki inşaat demiri hurda geri dönüşüm tesislerine aktarılıyor.

ÖRNEK HESAPLAMA: 20 daireli, 5 katlı ortalama bir bina yıkıldığında taşıyıcı sistemden yaklaşık 27 ila 68 ton brüt inşaat demiri çıkabiliyor. Ayrıştırılan bu demir ve diğer metaller birleştiğinde 250.000 TL – 750.000 TL arasında değişen net bir piyasa değeri üretiyor.

ÇIKAN HURDA KİMİN HAKKI? Yıkılan binadaki malzemelerin otomatik olarak müteahhide veya yıkım firmasına devredildiği algısı hukuken doğru değil. Hukuki ve mevzuat çerçevesi şu esaslara dayanıyor: Sözleşme Serbestisi: Kat malikleri ile müteahhit arasındaki kentsel dönüşüm sözleşmesinde hurda gelirinin keme kalacağı açıkça yazılabilir. Gelir maliklere verilebileceği gibi, yıkım maliyetinden düşülmek üzere müteahhide de bırakılabilir. Yıkım Bedelinden Mahsup: Yıkım ruhsatı alınırken lisanslı yıkım firmaları, bina içinden çıkaracakları hurda değerini hesaplayarak yıkım işçilik ve kepçe maliyetinden indirim yaparlar. Mevzuat Zorunluluğu: Binaların Yıkılması Hakkında Yönetmelik, geri dönüştürülebilir malzemelerin kaynağında ayrıştırılmasını ve öncelikle yeniden kullanımını yasal bir zorunluluk haline getirmiştir.

BİNA SAHİPLERİNE HAYATİ UYARI: Dönüşüme giren veya girecek olan kat maliklerinin, müteahhit ile masaya oturduğunda sadece yeni dairenin metrekaresini ya da teslim süresini değil, enkazdan çıkacak hurdaların akıbetini de sözleşmeye ekletmesi gerekiyor.

İstanbul genelinde binlerce yapının dönüşeceği düşünüldüğünde, enkaz altından çıkan bu "gizli servet" yıllık milyarlarca liralık bir geri dönüşüm ekonomisini ve yıkım maliyetlerini hafifletme potansiyelini barındırıyor.