Kuzey Kore’nin 2006-2017 yılları arasında Mantap Dağı’nın altında gerçekleştirdiği nükleer denemelerin etkisinin patlamalarla sınırlı kalmadığı ortaya çıktı. Bölgede 17 yıllık veriyi inceleyen bilim insanları, son denemeden yıllar sonra bile artmaya devam eden 1399 küçük deprem tespit etti...

Kuzey Kore’nin yıllar önce sona erdirdiği yer altı nükleer denemeleri, bölgenin derinliklerinde halen iz bırakıyor. Bilim insanları, daha önce sismik açıdan oldukça sakin kabul edilen Mantap Dağı çevresinde deprem hareketliliğinin 2017’deki son patlamadan sonra azalmak yerine giderek arttığını belirledi. Üstelik sarsıntıların rastgele dağılmadığı, biri daha önce bilinmeyen iki fay hattı boyunca toplandığı görüldü.

Chengdu Teknoloji Üniversitesi’nden Xingli Fan liderliğindeki ekip, Çin ve Güney Kore’de bulunan ölçüm istasyonlarının 2008-2025 yılları arasındaki kayıtlarını mercek altına aldı. Standart deprem ağlarının fark edemediği küçük sarsıntıları da yakalayabilen özel bir yöntem kullanan araştırmacılar, Mantap Dağı çevresinde toplam 1399 yerel deprem belirledi. Bunların 955’inin konumu ayrıntılı biçimde hesaplandığında ise dikkat çekici bir tablo ortaya çıktı.

Sarsıntıların dağın çevresine gelişigüzel yayılmadığı görüldü. Depremler, kuzey-kuzeybatı yönünde uzanan iki ayrı çizgi üzerinde yoğunlaşıyordu. Bu hatlardan biri daha önce bilinen bir fayın devamıyla örtüşürken, diğeri şimdiye kadar haritalanmamış başka bir fay yapısına işaret etti.

Araştırmacılara göre bu durum, patlamaların yalnızca kısa süreli titreşim üretmediğini; yer kabuğundaki eski ve zayıf bölgeleri yeniden harekete geçirmiş olabileceğini gösteriyor.

Kuzey Kore, Punggye-ri nükleer deneme sahasında 2006 ile 2017 arasında altı yer altı nükleer testi gerçekleştirdi. Eylül 2017’deki son deneme bunların en güçlüsüydü. Patlamanın gücünün 100 ile 250 kiloton arasında olduğu tahmin edilirken, ABD Jeolojik Araştırmalar Kurumu olayı 6,3 büyüklüğünde sismik hareket olarak kaydetmişti. Uydu ölçümleri de Mantap Dağı’nın zirvesinde belirgin bir şekil değişikliği yaşandığını göstermişti.

Yer altı patlamalarından sonra genellikle kısa süreli bir sarsıntı dizisi görülüyor ve ardından hareketlilik giderek azalıyor. Mantap Dağı’nda ise tam tersi yaşandı. Son nükleer denemeden yaklaşık üç hafta sonra deprem sayısı artmaya başladı. Sarsıntılar sonraki yıllarda hem sayı hem de büyüklük açısından artış göstererek 2025’e kadar devam etti.

Bilim insanları bu kadar uzun süre devam eden hareketliliğin nedenini anlamak için bölgenin yer altı yapısını modelledi.

Sonuçlara göre Mantap Dağı’nın dik ve ağır yapısı, altındaki kayalar üzerinde zaten önemli bir baskı oluşturuyordu. Tekrarlanan nükleer patlamalar da bu gerilim altındaki yer kabuğunu daha fazla zayıflatmış olabilir. Patlamaların ardından gerilim bir anda ortadan kalkmak yerine yıllar boyunca farklı bölgelere yayıldı. Bunun da kırılmaya yakın durumdaki fayların zaman içinde harekete geçmesine yol açmış olabileceği düşünülüyor.

Araştırmanın ortaya koyduğu tablo yalnızca bölgedeki deprem hareketliliği açısından önem taşımıyor. Yıllar önce gerçekleştirilen bir nükleer patlamanın çok daha sonra küçük depremleri tetikleyebilmesi, eski test sahalarının izlenmesini de zorlaştırabilir. Çünkü bu sarsıntıların doğal tektonik depremlerden mi yoksa geçmişteki patlamaların etkisinden mi kaynaklandığını ayırt etmek güçleşebiliyor.

Araştırmacılar bu nedenle bulguların, dünya genelindeki eski yer altı nükleer test alanlarının takip edilmesinde de dikkate alınması gerektiğini belirtiyor.