Ural Dağları’nın yüzlerce metre altında saklanan ve Rusya’nın en büyük devlet sırlarından biri olarak gösterilen dev nükleer komuta merkezi yeniden gündemde. Milyonlarca askeri tedarik belgesini inceleyen Danwatch, “Nesne 1335” adı verilen yeraltı kompleksinde yıllardır devasa bir modernizasyon yürütüldüğünü ortaya çıkardı. Uzmanlara göre çalışmalar, Batı’da “Ölü El” olarak bilinen ve Rusya’nın uğrayacağı bir nükleer saldırının ardından misilleme emrini iletmek üzere tasarlanan Perimetr sisteminin yeniden faaliyete geçirilmesiyle bağlantılı olabilir.

Rusya'nın Ural Dağları'nın derinliklerinde sakladığı devasa nükleer komuta merkezine ilişkin dikkat çeken bilgiler ortaya çıktı. Danimarka merkezli araştırmacı gazetecilik kuruluşu Danwatch'ın The Sunday Times ve Dossier Center ile gerçekleştirdiği araştırma, Rus ordusunun yıllardır “Nesne 1335” olarak adlandırılan çok gizli yeraltı kompleksini genişlettiğini ve modernize ettiğini gösteriyor. Araştırma, Rus askeri tedarikleriyle bağlantılı yaklaşık 2,5 milyon belgenin incelenmesine dayanıyor.

DAĞIN YÜZLERCE METRE ALTINDA Tesis, Kuzey Urallar'daki Kytlym köyünün yakınında bulunan Kosvinsky Dağı'nın derinliklerinde yer alıyor. Dağın içine açılan dev kompleksin tüneller, haberleşme merkezleri, yaşam destek sistemleri ve nükleer kuvvetlerin komuta-kontrol altyapısını barındırdığı belirtiliyor. Danwatch'ın ulaştığı belgelerde tesisin görevi de dikkat çekici ifadelerle tarif ediliyor. Nesne 1335'in kontrol, haberleşme ve güvenlik sistemlerinin yanı sıra sürekli muharebe hazırlığında bulunan personelin barınmasına yönelik altyapıya sahip olduğu belirtiliyor. Tesiste çalışacak şirketlerden ise Rus istihbarat servisi FSB'nin devlet sırlarıyla ilgili özel lisansına sahip olmaları isteniyor.

“ÖLÜ EL”İN MERKEZİ Nesne 1335'i sıradan bir askeri sığınaktan ayıran ise bağlantılı olduğu belirtilen sistem. Teknik adı Perimetr. Batı'daki adı ise çok daha ürpertici: “Dead Hand” yani “Ölü El.” Soğuk Savaş döneminde geliştirilen Perimetr, Rusya'nın siyasi ve askeri komuta merkezlerinin ani bir nükleer saldırıda yok edilmesi durumunda dahi nükleer kuvvetlere misilleme emrinin ulaştırılabilmesini sağlayacak bir yedek komuta sistemi olarak tasarlandı.

KREMLİN YOK EDİLSE BİLE... Sistemin temel mantığı, Rusya'nın nükleer komuta zincirinin tamamen ortadan kaldırıldığı en kötü senaryoda bile karşı saldırı kabiliyetini korumak. Perimetr'in sıradan iletişim kanallarının yok olması halinde stratejik nükleer kuvvetlere emir iletebilecek alternatif bir komuta ağı olduğu belirtiliyor. Ancak sistemin tamamen insan müdahalesi olmadan kendi başına nükleer savaş başlatabildiği yönündeki popüler anlatılar tartışmalı. Nükleer silah uzmanı Pavel Podvig sistemi esas olarak normal komuta kanallarının imha edilmesi durumunda emirlerin iletilmesini sağlayan bir yedek haberleşme sistemi olarak tanımlıyor.

2018'DE DAĞIN ALTINDA BÜYÜK HAREKETLİLİK BAŞLADI Araştırmanın en çarpıcı bölümlerinden biri ise Rusya'nın 2018'den itibaren yaptığı askeri satın almalar. Binlerce ihale ve siparişin Nesne 1335 ile bağlantılı olduğu belirlendi. Belgelerdeki malzeme miktarı yapılan çalışmanın büyüklüğünü gözler önüne seriyor. En az 22 bin ton çelik, 56 bin 500 ton çimento, 600 kilometre elektrik kablosu, 14 bin lamba, 30 transformatör, 21 elektrik trafo merkezi, 182 havalandırma ünitesi ve 95 ağır iş makinesi... Danwatch'ın hesaplamasına göre kullanılan çelik miktarı yaklaşık üç Eyfel Kulesi'ne, çimento ise 30-40 katlı dev bir gökdelenin yapımına yetecek büyüklükte.

DAĞIN İÇİNDE NE İNŞA EDİLDİ? Asıl soru da burada başlıyor. Rusya neden yıllar boyunca dünyanın en gizli nükleer komuta merkezlerinden birine bu kadar büyük miktarda inşaat ve elektronik malzeme taşıdı? Belgeler tesisin olağan bir bakım sürecinden çok daha kapsamlı biçimde genişletildiğini gösteriyor. Stanford Üniversitesi'nden nükleer güvenlik uzmanı Jeffrey Lewis, elde edilen bulguların en basit açıklamasının Rusya'nın “Ölü El” sistemini yeniden faaliyete geçiriyor olması olduğunu değerlendiriyor. Norveç Staff College'dan Tom Røseth ise Perimetr'in yeni teknolojiyle modernize edildiğine işaret ederken sistemin ilk saldırıdan ziyade misilleme amacıyla tasarlandığının altını çiziyor.

RUS GENERALDEN ÇARPICI İFADE Araştırmada dikkat çeken bir başka ayrıntı ise Perimetr'in geliştirilmesinde görev alan emekli Rus Tümgeneral V. G. Khalin'in açıklamaları. Khalin'in Rus askeri yayınlarında verdiği bilgilere göre Perimetr'in otomasyon sistemi güncellendi, teknik kapasitesi güçlendirildi ve uzay tabanlı haberleşme ile mobil komuta merkezleri sisteme dahil edildi. Khalin, modernize edilen sistemin 2023 yılında yeniden “muharebe hazırlığına” geçirildiğini yazdı. MOSKOVA SESSİZ Danwatch, The Sunday Times ve Dossier Center araştırmalarındaki bulguları Kremlin'e ve Vladimir Putin'in Sözcüsü Dmitriy Peskov'a iletti. Araştırmacılara göre Kremlin sorulara yanıt vermedi.

Dolayısıyla kamuya açık belgeler Nesne 1335'te devasa bir modernizasyon gerçekleştirildiğini ortaya koyarken, buradaki çalışmaların Perimetr'i hangi kapasitede faaliyete geçirdiği konusunda Rusya'dan resmi bir açıklama bulunmuyor. Ancak Soğuk Savaş'ın en gizemli nükleer sistemlerinden biriyle bağlantılı dağın yeniden büyük bir askeri faaliyetin merkezi haline gelmesi, Doğu-Batı geriliminin yeniden yükseldiği dönemde dikkatleri bir kez daha Ural Dağları'nın altına çevirdi.