TikTok'ta gündeme gelen, hem bal hem de sarımsak ile hazırlanan fenomenlerin verdiği tarif, son dönemde tartışmaların odağında yer aldı. Sosyal medyada dikkat çeken bu işlemlerin ölümcül tehlikeye neden olduğu belirtildi. Kanada Sağlık Bakanlığı (Health Canada) sözcüsü Karine LeBlanc, söz konusu risk duyurusunda riskin altını çizdi. Elma sirkesinin önemini duyurdu.

Grip mevsimi yaklaşırken TikTok'ta bağışıklığı güçlendirdiği iddiasıyla yayılan ev yapımı bir karışım, uzmanları alarma geçirdi. Balın içinde fermente edilen sarımsak sosyal medyada 'doğal antibiyotik' diye pazarlanıyor; oysa bu tarif, ölümcül botulizm hastalığına yol açan bakteriyi besleyebilir. Scientific American'ın 28 Eylül'de yayımladığı habere göre Kanada Sağlık Bakanlığı da riskin altını çizdi.

Wellness ve bitkisel tedavi içerikleri üreten fenomenlerin paylaştığı videoların bir kısmı yüz binlerce beğeni ve favori topladı. Tarifin özü basit: sarımsak dişleri bala gömülüyor, kavanoz oda sıcaklığında fermente olmaya bırakılıyor ve ortaya çıkan karışım bağışıklık kalkanı, doğal antibiyotik ya da vücudu arındıran bir iksir olarak sunuluyor. Bal ve sarımsağın bazı antimikrobiyal özellikleri olduğu doğru. Ancak uzmanlara göre asıl sorun, iki malzemenin bir araya getirilme biçiminde. Kanada Sağlık Bakanlığı (Health Canada) sözcüsü Karine LeBlanc, 'Pastörize edilmemiş balda sarımsağı oda sıcaklığında fermente etmek botulizm riski taşıyabilir. Karışımı oda sıcaklığında saklamak riski daha da artırabilir' dedi. TikTok'taki bazı içerik üreticileri ise fermantasyonun ortamı yeterince asitleştirdiğini, bu yüzden tehlikenin çok düşük olduğunu savunuyor. Kimisi takipçilerine karışımın pH'ını test çubuğuyla ölçmeyi ya da içine elma sirkesi eklemeyi öneriyor.

Hastalığın sorumlusu Clostridium botulinum adlı bakteri. Oregon State Üniversitesi'nden gıda güvenliği profesörü Joy Gail Waite-Cusic'e göre bu bakteriyi taşıyan gıdaların sayısı az; mikroorganizma en iyi oksijenin kısıtlı olduğu ortamlarda ve belirli pH koşullarında çoğalıyor. Bal da sarımsak da bu gruba giriyor, fakat normal şartlarda sporların gelişimi baskılanıyor. Tehlike, ikisi aynı kavanoza girince başlıyor. Baldaki bakteriler sarımsağın içindeki suyu çekip çoğalmaya başlayabiliyor. Fermantasyon karışımın pH'ını yeterince hızlı düşüremezse bakterinin büyümesi daha da hızlanıyor. Bakterinin 4,6'nın altındaki pH değerlerinde genellikle çoğalamadığı biliniyor. Sarımsak ise bu eşiğin üzerinde, daha az asidik bir yapıya sahip; yani fermantasyonun başındaki ilk günler, karışımın en savunmasız olduğu dönem.

'Balda herhangi bir bakterinin üreyebileceği kadar serbest su yok. O yüzden uzun süre dayanıyor, küflenmiyor da' diyen Waite-Cusic, dengeyi bozan şeyin sarımsağın bıraktığı nem olduğunu vurguladı. Balın bilinen bir istisnası var: bebekler. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü de 12 aydan küçük bebeklere bal verilmemesini öneriyor. Yetişkinlerde bağırsak florası ve bağışıklık sistemi yutulan sporlarla genellikle başa çıkabiliyor, bebeklerde ise bu savunma mekanizmaları henüz gelişmemiş oluyor. Yetişkinlerde de nadiren olsa bakteri bağırsakta tutunabiliyor. Kaliforniya Halk Sağlığı Departmanı'nın Bebek Botulizmi Tedavi ve Önleme Programı'nda çalışan epidemiyolog Haydee Dabritz, bu tür yetişkin vakalarının çok az olduğunu, çoğunun Kanada'da görüldüğünü ve fıstık ezmesiyle ilişkilendirildiğini aktardı. İngiltere'de de 2024'te bir bebek vakası kayda geçmişt

Botulizm; kas güçsüzlüğü, konuşma bozukluğu, nefes darlığı, karın ağrısı, ishal, bulantı ve kusmaya neden olabiliyor. 'O toksini tüketirseniz felç edici etkisini üzerinizde gösterir' diyen Waite-Cusic, en yaygın hedeflerden birinin diyafram olduğunu, bunun da nefesin durması anlamına geldiğini söyledi. Aynı toksin, estetikte kullanılan botoksun da kaynağı. 2023'te yanlış botoks uygulamaları sonrası yoğun bakımlık hastalar gördüklerini anlatan Prof. Dr. Kayıhan Uluç, AA'ya 'Hastalığın tipik bir seyri var, yukarıdan başlıyor aşağı doğru ilerliyor' demişti. Sağlık Bakanlığı'na göre gıda kaynaklı vakalarda ilk belirtiler çoğunlukla toksinli yiyecekten 18-36 saat sonra çıkıyor: bulanık ya da çift görme, göz kapağında düşme, yutma güçlüğü. Hastalık nadir görülüyor. ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri'nin (CDC) verisi bulunan son yıl olan 2021'de 243 doğrulanmış, 30 da olası vaka kaydedildi; bunların 181'i bebekti ve bu, kayıtların tutulmaya başlandığı 1976'dan bu yana en yüksek sayı. Tedavisi mümkün, ama Waite-Cusic'in deyişiyle: 'Botulizmde mesele birkaç saat kusup iyileşmek değil. Hastaneye gidip panzehiri almazsanız ölürsünüz.' Waite-Cusic'in önerisi, bal ve sarımsağı fermente etmeden çiğ tüketmek: 'İkisi de çiğken en yüksek antioksidan potansiyele sahip.' Kanada Sağlık Bakanlığı'ndan LeBlanc ise ev yapımı karışımların ilacın yerini tutmayacağını hatırlattı: 'Antibiyotik ya da başka bir antimikrobiyal ilaca ihtiyacınız olduğunu düşünüyorsanız bir sağlık profesyoneliyle konuşun. Antibiyotikler ve antiviraller dahil bu ilaçlar yalnızca reçeteyle kullanılmalı.'