Türkiye'nin Somali'ye yönelik askeri desteği devam ederken son dönemde İsrail ile yakın ilişkiler kuran Somaliland'dan skandal bir çıkış geldi. İşte detaylar...

Aydınlık'ta yer alan habere göre, İsrail'in Somaliland'ı tanımasının ardındaki bir diğer hesap Türkiye'yi Afrika Boynuzu'nda durdurmak. Somalilandlı yetkililer Türkiye'yi 'ortak düşman' ilan ederken, Türk hava gücüne karşı İsrail'den silah ve savunma sistemi talep ediyor. İsrail-Türkiye geriliminde Afrika Boynuzu yeni bir cepheye dönüşebilir. Somalilandlı yetkililer, İsrail'le kurdukları işbirliğini Türkiye tehdidi üzerinden meşrulaştırmaya çalışıyor. Yetkililere göre İsrail'in Afrika Boynuzu'ndaki ayrılıkçı bölgeyi tanıması, Tel Aviv'in Ankara ile yaşadığı stratejik rekabetten de kaynaklanıyor. İsrail Somaliland üzerinden bölgedeki nüfuzunu artırırken, Somali ile yakın ilişkilere sahip Türkiye'nin İsrail'le yaşayabileceği olası bir sıcak çatışmanın Afrika Boynuzu'na taşınabileceği değerlendiriliyor.

Middle East Eye (MEE), Somaliland'ın başkenti Hargeisa'yı ziyaret ederek yerel yetkililerin Türkiye'ye bakış açısına ilişkin dikkat çekici bilgiler aktardı. İsrail'in Somaliland'la ilişkileri normalleştirmesi, genellikle Tel Aviv'in Yemen ve İran'a yönelik bölgesel bir sıçrama tahtası edinme projesi olarak değerlendirildi. Ancak Somalilandlı yetkililer, tanımanın kısmen Türkiye'nin Somali'deki artan askeri varlığını dengeleme ihtiyacından kaynaklandığını söylüyor.

Tel Aviv Türkiye'nin Somali üzerinden Afrika Boynuzu'nda elde ettiği askeri, ekonomik ve diplomatik etkinliği kırmak isterken, Hargeisa da Ankara'nın desteğiyle güçlenen Somali'nin ayrılıkçı bölgeye operasyon düzenlemesinden endişe ediyor.

Somaliland Cumhurbaşkanlığı Danışmanı Muhammed Osman Fadal, İsrail'den hava savunma sistemleri istediklerini belirterek Türkiye'yi doğrudan tehdit olarak gösterdi: "Hava savunma sistemlerine ihtiyacımız var. Türkiye'nin Mogadişu'da F-16'ları var ve Somali'de bir İHA üssü kurmak istiyor. İsrail'in Türkiye'ye karşı bize destek vermesini istiyoruz. Somali'ye bu şekilde karşı koyabiliriz.” “İsrail'in ortağı olmaktan gurur duyduklarını” belirten Somaliland Dışişleri yetkilisi Muhammed Abdurrahman Hasan'a göre Mogadişu, uluslararası alanda Somali'nin bir parçası olarak tanınan Somaliland'a yönelik bir “işgal” planlıyor. Hassan, Türkiye'nin de böyle bir durumda Somali'yi sahada destekleyeceğine inanıyor.

İsrail'in Somaliland'ı tanıması, Tel Aviv'in Yemen'deki Ensarullah Hareketi'ne karşı harekete geçebilmek için bölgenin stratejik kıyı şeridine erişim sağlamasına yönelik karşılıklı çıkarlar üzerinden şekilleniyor. Ancak Somalilandlı yetkililerin Ensarullah konusunda İsrail'den farklı açıklamalar yapıyor. Hasan, Ensarullah için “Husiler, terörist değil. Bu etiketi reddediyoruz. Yemen'de çatışmaya karşıyız. Husilerle diyalog kurulması gerekiyor.” dedi. Hargesia'daki yetkililere göre Somaliland'ın İsrail ile paylaştığı “ortak düşman Ensarullah değil, Türkiye.”

İsrail ve Türkiye, Batı Asya'nın farklı bölgelerinde nüfuz mücadelesi veriyor. İki ülkenin karşı karşıya gelebileceği başlıca alanlardan biri Suriye olarak gösteriliyor. Ancak bölgede görev yapmış eski bir üst düzey Batılı diplomat, MEE'ye yaptığı değerlendirmede, tarafların Afrika Boynuzu'nda birbirlerini test etmesinin daha olası olabileceğini vurguluyor: “Birçok insan İsrail ve Türkiye'nin bir savaşa hazırlandığını düşünüyor ve çok fazla göz Suriye'ye çevrilmiş durumda. Afrika Boynuzu, çok uzak bir bölge olduğu için birbirlerini test edecekleri yer olabilir. İsrail'in Somaliland'a gelmesinin en büyük nedenlerinden biri de Türkiye'dir.”

Afrika Boynuzu, çok sayıda bölgesel ve küresel gücün aynı anda nüfuz mücadelesi yürüttüğü bir alan haline geliyor: - Türkiye, Somali üzerinden bölgede stratejik bir rol oynuyor. - Babülmendep Boğazı'nın doğu yakasında kontrol Suudi koalisyonundan Ensarullah'a geçti. - Batı yakasında ise Somaliland, İsrail'i yalnızca diplomatik değil, askeri olarak da bölgeye davet etti. - İsrail'in müttefiki Birleşik Arap Emirlikleri'nin (BAE) Somaliland'da zaten üsleri bulunuyor. Bu üslerin İsrail ve ABD tarafından da kullanılabileceği belirtiliyor. - Somaliland'ın hemen kuzeyinde yer alan ve Babülmendep'in batı kıyılarına sahili olan Cibuti, Çin, ABD ve AB gibi büyük güçlerin üslerine ev sahipliği yapıyor. - Sudan'da iç savaş 2022'den beri devam ediyor. Mısır hükümet güçlerini desteklerken, ayrılıkçı Hızlı Destek Kuvvetleri'nin arkasındaki finans ve silah gücü BAE'den geliyor. - İsrail ve BAE ile iyi ilişkileri bulunan Etiyopya'da ise iç çatışmalar eylül ayının son haftasında yeniden başladı. Etiyopya yönetimi gelişmelerden Eritre, Mısır ve Sudan'ı sorumlu tutarken bu ülkeler suçlamaları reddediyor. Eritre ile Etiyopya arasındaki diplomatik ilişkiler koptu. Mısır ve Etiyopya karşılıklı olarak birbirlerinin diplomatlarını persona non grata (istenmeyen kişi) ilan etti. - Etiyopya'nın Mısır ve Sudan'la ilişkileri de yıllardır Rönesans Barajı nedeniyle gergin. Özellikle Mısır, Nil Nehri üzerindeki barajı su güvenliğine yönelik hayati bir tehdit olarak görüyor.

Türkiye ile Somali ilişkileri son yıllarda stratejik bir boyut kazandı. Sıcak temaslar 2011 yılında dönemin Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan'ın, yıkıcı bir kuraklık döneminde Somali'yi ziyaret etmesiyle başladı. Erdoğan, son 20 yıl içinde Somali'yi ziyaret eden ilk Afrikalı olmayan lider olmuştu. Ardından Türkiye, savaşın harap ettiği ülkede hastaneler ve yollar inşa etmeye başladı. İlişki olgunlaştıkça Ankara, Somali ekonomisi ve güvenlik kurumları üzerinde önemli bir etki alanı kazandı. Ankara, Mogadişu limanı ve havaalanını yönetmek için 20 yıllık kira sözleşmesine sahip. Somali ayrıca münhasır ekonomik bölgesindeki deniz kaynaklarından elde edilecek gelirin yüzde 30'unu Türkiye'ye vermeyi taahhüt etti. Ankara, Somali kıyılarında petrol ve doğal gaz arama çalışmaları yürütüyor. Anlaşma, Türkiye'ye Somaliland sularını işletme seçeneği de sunuyor. TSK, Somali komandolarını eğitiyor ve ülkenin istihbarat teşkilatıyla koordineli olarak El-Şebab'a yönelik operasyonlar düzenliyor. Türkiye ayrıca Somali'ye TB2 İHA'ları, F-16 savaş uçakları ve ATAK saldırı helikopterleri konuşlandırdı. Somali, Türkiye'nin en büyük denizaşırı askeri üssüne ev sahipliği yapıyor. Türkiye 2024 yılında Somali Donanması'nın kurulması ve eğitilmesi için 10 yıllık bir savunma anlaşması da imzaladı. Anlaşma, Somaliland'ı da kapsayan Somali karasularının güvenliğinde Türkiye'ye önemli bir rol veriyor.

İsrail Deniz Kuvvetleri Komutanı Eyal Harel, 8 Eylül'de İsrail medyasının Türkiye ve Yemenli Ensarullah Hareketi'ne mesaj olarak değerlendirdiği konuşmasında şu vurguları yapmıştı: “Akdeniz ve Kızıldeniz'deki güç dengesini değiştirmek isteyenlere söylüyorum: Faaliyetlerinizi görüyoruz, takip ediyoruz ve bunlara hazırlanıyoruz. Mesafe, bize zarar vermek isteyenlere dokunulmazlık sağlamayacak. Deniz Kuvvetleri, İsrail'in deniz sahasındaki stratejik çıkarlarının tehdit altında olduğu bir gerçekliği kabul etmeyecektir.”