Beyinde biriken zararlı proteinlerin nasıl uzaklaştırıldığına ilişkin araştırmalarda dikkat çekici bir keşif yapıldı.

Beyin gün boyunca yalnızca düşünmek, hatırlamak ve karar vermekle uğraşmıyor; hücrelerde biriken ve zamanla zararlı hale gelebilen proteinleri de temizlemek zorunda. Bilim insanları şimdi, bu maddelerin beyinden uzaklaştırılmasında görev alabilecek daha önce tanımlanmamış bir kanal ağına ulaştı.

Araştırmada yaklaşık 2 mikrometre genişliğinde, birbirine bağlı çok küçük kanallar tespit edildi. Bu yapıların beynin kan damarları boyunca ilerlediği, beyni çevreleyen zar tabakalarına ve beyinden çıkan sinirlere kadar uzandığı görüldü. Kanalların, vücudun başka bölgelerindeki lenf düğümlerinde sıvı ve çözünmüş maddelerin taşınmasına yardımcı olan yapılara benzemesi dikkat çekti.

Bilim insanları, Alzheimer hastalığında beyinde biriken tau ve amiloid beta proteinlerini floresan işaretleyicilerle görünür hale getirerek hareketlerini izledi. Fareler üzerinde yapılan deneylerde bu proteinlerin yeni keşfedilen kanalların içine girdiği ve beynin yüzeyine doğru ilerlediği görüldü. Bazı deneylerde işaretlenen maddelerin yalnızca 7,5 dakika içinde beynin üst kısmındaki kanallara ulaştığı belirlendi.

Tau proteininin hem küçük atardamarların duvarları boyunca hem de küçük toplardamarların çevresindeki kanallardan ilerlediği tespit edildi. Her iki yolu kullanan protein miktarının birbirine yakın olması, daha önce ayrı olduğu düşünülen bu sistemlerin aslında ortak bir temizleme ağının parçaları olabileceği ihtimalini gündeme getirdi. Araştırmacılar ayrıca yalnızca deney sırasında verilen maddeleri değil, beynin kendi ürettiği proteinleri de inceledi. Alzheimer özellikleri taşıyan farelerde doğal olarak oluşan amiloid beta proteinlerinin de aynı kanalların içerisinde bulunması, sistemin beynin kendi atıklarını taşıyor olabileceği görüşünü güçlendirdi.

Araştırmanın insanlarla ilgili bölümünde beyin tümörü ameliyatı geçiren 5 kişiden alınan ve normalde kullanılmayacak canlı doku örnekleri incelendi. Dokuya uygulanan tau ve amiloid beta proteinlerinin, farelerde görülenlere benzer boyutlardaki kanallarda toplandığı gözlendi. Ancak bu bulgu, sistemin yaşayan insan beyninde aynı şekilde çalıştığını henüz kanıtlamıyor.

Yeni keşfin cevap bekleyen en önemli sorularından biri, proteinlerin bu kanalların içine nasıl girdiği ve bu kadar hızlı nasıl taşındığı. Kan damarlarının ritmik hareketlerinin sıvıyı pompalayan bir mekanizma oluşturabileceği düşünülüyor ancak bunun nasıl gerçekleştiği henüz net değil.

Araştırmacılar, bu taşıma sisteminin yavaşlamasının Alzheimer hastalığının gelişiminde rol oynayıp oynamadığını da incelemek istiyor. Eğer böyle bir bağlantı ortaya konulursa, sistemin hızlandırılmasının gelecekte tedavi açısından araştırılabilecek yeni bir alan oluşturabileceği düşünülüyor.

Öte yandan çalışmanın henüz hakem değerlendirmesinden geçmedi.