Kavanoz açabilen, bulmaca çözebilen ve çevresine saniyeler içinde uyum sağlayabilen ahtapotların sıra dışı yetenekleri uzun süredir bilim dünyasının dikkatini çekiyor. Yeni yapılan bir araştırmanın sonucu ise merak uyandırıcı.

Omurgasızlar arasında en gelişmiş sinir sistemlerinden birine sahip olan ahtapotlarla ilgili dikkat çekici bir bulgu ortaya çıktı. Araştırmacılar, DNA dizisinin kendisinden çok hücre içinde aldığı üç boyutlu şeklin, sinir sistemiyle bağlantılı genlerin çalışma biçimini etkileyebileceğini belirledi.

DNA, hücre içerisinde uzun ve düz bir zincir halinde bulunmuyor. Katlanıyor, kıvrılıyor ve birbirinden oldukça uzak bölümleri fiziksel olarak yan yana gelebiliyor. Bu durum, DNA üzerinde normalde birbirinden uzak bulunan bölgelerin birbirini etkilemesine ve bazı genlerin çalışma düzeyini değiştirmesine imkan tanıyor. Araştırmanın merkezinde de tam olarak bu bağlantılar yer aldı.

Çalışmada bir ahtapot türü ile mürekkep balığı ve kalamarların DNA yapısı karşılaştırıldı. Genomun genel düzeninin büyük ölçüde benzer kaldığı ancak uzak DNA bölgeleri arasında kurulan küçük bağlantıların türlere, dokulara ve gelişim dönemlerine göre önemli farklılıklar gösterdiği belirlendi. En dikkat çekici sonuç ise ahtapotta ortaya çıktı. Ahtapot DNA’sında geçmişte birbirinden uzak konumda bulunan bölgeler arasında diğer türlere kıyasla daha fazla bağlantı bulundu. Bu bölgelerin önemli bir bölümünün sinir sistemiyle ilişkili genlerin yakınında yer aldığı görüldü.

Araştırmacılar bu bağlantıların gerçekten önemli olup olmadığını anlamak için embriyolar üzerinde de deney yaptı. DNA’nın yaklaşık bin harften oluşan küçük bir bölümü çıkarıldı. Deneye alınan 25 embriyonun tamamında gelişimin bir şekilde etkilendiği görüldü. Beş embriyoda beynin, özellikle görmeyle ilişkili bölümünün daha küçük geliştiği belirlendi. Altı embriyo genel olarak daha küçük kaldı ve kolları daha kısa gelişti. Beş embriyoda ciddi şekil bozuklukları görülürken dokuzunda dışarıdan fark edilebilecek belirgin bir sorun ortaya çıkmadı.

Deneyin en dikkat çekici sonuçlarından biri ise çıkarılan küçük DNA parçasının çok uzak bölgeleri de etkilemesi oldu. Silinen bölümden milyonlarca DNA harfi uzakta bulunan bazı genlerin çalışma düzeyinin değiştiği tespit edildi. Bu durum, hücrenin içinde katlanmış halde bulunan DNA’nın birbirinden uzak noktalarının birlikte çalışabildiğini gösterdi.

Araştırmacılar, ahtapotların karmaşık sinir sisteminin yalnızca hangi genlere sahip olduklarıyla açıklanamayabileceğini düşünüyor. DNA’nın hücre içinde nasıl düzenlendiği ve hangi bölgelerin birbirine temas ettiği de beyin gelişiminde önemli rol oynuyor olabilir. Bu bulgu, ahtapotların öğrenme, problem çözme ve çevrelerine hızla uyum sağlama gibi dikkat çekici yeteneklerinin biyolojik temelini anlamak için yeni bir araştırma alanı açıyor.